Hydroxylherderite

Wzór chemiczny: CaBe(PO₄)(OH)

Hydroksylherderyt to rzadki fosforan wapnia i berylu, ceniony przez kolekcjonerów za dobrze wykształcone, szkliście lśniące kryształy o zróżnicowanych barwach.

## Charakterystyka Hydroksylherderyt jest uwodnionym fosforanem wapnia i berylu, należącym do grupy gadolinitu. Tworzy zazwyczaj dobrze wykształcone, pryzmatyczne lub tabularne kryształy, często o złożonej budowie i bogatej liczbie ścian. Niekiedy występuje w formie skupień promienistych lub sferulitycznych. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego, o silnym, szklistym połysku, co nadaje mu atrakcyjny wygląd. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 5-5.5 w skali Mohsa. Jego gęstość waha się od 2.95 do 3.01 g/cm³. Wykazuje słabą łupliwość w jednym kierunku i nierówny do muszlowego przełam. Niektóre okazy mogą wykazywać słabą, zielonkawożółtą fluorescencję w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym). ## Barwy i odmiany Hydroksylherderyt występuje w szerokiej gamie kolorów. Najczęściej spotykane są kryształy bezbarwne, bladożółte, zielonkawożółte i szarobiałe. Rzadziej obserwuje się okazy jasnoniebieskie, fioletowe lub zielone. Jego barwa jest często blada i delikatna. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, a klasyfikacja opiera się głównie na kolorze i pokroju kryształów. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji grupy hydroksylowej (OH) nad fluorem (F) - oraz do jego bliskiego podobieństwa do herderitu. Został on po raz pierwszy opisany jako odrębny minerał w 1934 roku na podstawie próbek z kopalni Epprechtstein w Bawarii (Niemcy), chociaż materiał był znany już wcześniej. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i atrakcyjne kryształy, hydroksylherderyt jest przede wszystkim minerałem o znaczeniu kolekcjonerskim. Czyste i dobrze wybarwione kryształy bywają okazjonalnie szlifowane fasetkowo dla zaawansowanych kolekcjonerów kamieni szlachetnych, jednak jego stosunkowo niska twardość ogranicza zastosowanie w biżuterii.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-5.5
Barwa
Colorless, gray, brown, pale yellow, greenish white, light blue, purple; colourless in transmitted light.
Połysk
Vitreous
Rysa
white
Gęstość
2.95
Łupliwość
On {110}, interrupted.
Przełam
Irregular/Uneven
Przezroczystość
Transparent,Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Hydroksylherderyt najłatwiej rozpoznać po charakterystycznym kształcie kryształów - często pryzmatycznych, spłaszczonych, o złożonej formie i szklistym połysku. Jego twardość (około 5-5.5) i gęstość (około 3.0 g/cm³) są pomocnymi wskaźnikami. Występowanie w pegmatytach granitowych w towarzystwie innych minerałów fosforanowych również jest ważną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Hydroksylherderyt jest trudny do odróżnienia od herderitu bez zaawansowanych badań chemicznych (EDS, XRD), ponieważ tworzą one szereg izomorficzny. Wizualnie są praktycznie identyczne. Można go pomylić z apatytem, który jednak często ma heksagonalny pokrój kryształów i jest nieco twardszy. Topaz jest znacznie twardszy (8 w skali Mohsa). Beryllonit, choć podobny wyglądem, ma doskonałą łupliwość. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj krótkie lub długie pryzmatyczne, często spłaszczone (tabularne). Często występują w formie zbliźniaczeń, tworząc złożone, pseudo-rombowe kształty. Spotyka się także skupienia wachlarzowate, promieniste oraz masywne, ziarniste agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Hydroksylherderyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego, typowym dla późnych etapów krystalizacji pegmatytów granitowych. Powstaje w pustkach i szczelinach skalnych w wyniku działania roztworów bogatych w fosfor i beryl. Jest jednym z ostatnich minerałów krystalizujących w druzach pegmatytowych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami pegmatytowymi, takimi jak kwarc (zwłaszcza dymny), albit (szczególnie cleavelandyt), mikroklin, muskowit, lepidolit, turmalin (elbait, schörl), topaz, apatyt, beryl (akwamaryn, morganit) oraz innymi fosforanami, np. euklazem i montebrazytem. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane stanowiska wysokiej jakości hydroksylherderytu znajdują się w Brazylii, w stanie Minas Gerais (np. w rejonie Linópolis, Golconda, Itinga). Znaczące okazy pochodzą również z Afganistanu (prowincje Kunar i Laghman) oraz Pakistanu (region Gilgit-Baltistan). Historyczne lokalizacje to m.in. kopalnia Epprechtstein w Niemczech (miejsce typowe) oraz hrabstwo Oxford w stanie Maine, USA.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy hydroksylherderytu charakteryzują się ostrymi, dobrze zakończonymi kryształami o wysokiej przezroczystości i silnym połysku. Pożądany jest intensywny, choć zazwyczaj pastelowy kolor - szczególnie odcienie zieleni, żółci i błękitu. Duże, pojedyncze kryształy lub estetyczne grupy na matrycy (np. na kwarcu lub alicie) osiągają znacznie wyższe ceny. Brak uszkodzeń i inkluzji podnosi wartość okazu. ## Ceny rynkowe Ceny hydroksylherderytu są zróżnicowane. Małe, pojedyncze kryształy (1-2 cm) mogą kosztować od kilkudziesięciu do kilkuset złotych. Lepszej jakości okazy, zwłaszcza estetyczne grupy na matrycy lub większe, czyste kryształy (powyżej 3-4 cm), mogą osiągać ceny od kilkuset do kilku tysięcy złotych. Wyjątkowe okazy muzealnej klasy z najlepszych lokalizacji są wyceniane znacznie wyżej. ## Popularne stanowiska Kolekcjonerzy najbardziej poszukują okazów z Brazylii (Minas Gerais), które słyną z dużych, często zielonkawożółtych i bardzo klarownych kryształów. Okazy z Afganistanu i Pakistanu są również wysoko cenione, często wykazując atrakcyjne, jasnozielone lub bezbarwne formy. Starsze okazy z Maine (USA) mają głównie znaczenie historyczne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy hydroksylherderytu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można przemyć go w wodzie destylowanej, a następnie dokładnie osuszyć miękką szmatką. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pęknięcia wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na działanie silnych kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury oraz długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne, które teoretycznie może wpłynąć na blaknięcie niektórych jaśniejszych okazów. Ze względu na umiarkowaną twardość, jest podatny na zarysowania przez twardsze minerały (np. kwarc). ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy hydroksylherderytu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na podstawkach w zamkniętej gablocie, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać kontaktu z twardszymi minerałami w celu zapobieżenia zarysowaniom.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej