Hydroxylhedyphane

Wzór chemiczny: Ca<sub>2</sub>Pb<sup>2+</sup><sub>3</sub>(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>3</sub>(OH)

Hydroksylhedyfan to rzadki arsenian wapnia i ołowiu z nadgrupy apatytu, tworzący niewielkie, sześcioboczne kryształy o wysokim połysku.

## Charakterystyka Hydroksylhedyfan jest minerałem należącym do nadgrupy apatytu, będącym arsenianem wapnia i ołowiu. Występuje najczęściej w postaci niewielkich, dobrze wykształconych, sześciobocznych kryształów o pokroju pryzmatycznym lub tabliczkowym. Może również tworzyć skupienia ziarniste i naskorupienia. Jego kryształy są zazwyczaj przezroczyste do przeświecających, o charakterystycznym, silnym połysku. ## Właściwości fizyczne Twardość minerału w skali Mohsa wynosi 4.5 do 5, co czyni go stosunkowo miękkim. Cechuje się dużą gęstością, wynoszącą około 5.89 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających ołów. Połysk jest opisywany jako subdiamentowy, żywiczny lub tłusty. Nie wykazuje wyraźnej łupliwości. ## Barwy i odmiany Hydroksylhedyfan jest najczęściej bezbarwny, biały, szarawy lub przybiera bladożółte odcienie. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji grupy hydroksylowej (OH) - oraz do historycznego minerału "hedyfanu", opisanego po raz pierwszy w 1830 roku przez Johanna Friedricha Augusta Breithaupta. Nazwa "hedyfan" pochodzi od greckich słów *hēdys* (słodki) i *phainō* (pojawiać się), co prawdopodobnie odnosiło się do jego silnego połysku. Przez wiele lat hedyfan był uważany za jeden minerał, jednak nowoczesne badania wykazały, że jest to seria minerałów z różnymi dominującymi anionami. Hydroksylhedyfan został formalnie uznany za odrębny gatunek mineralny przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2009 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, hydroksylhedyfan nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5-5
Połysk
Sub-Adamantine, Resinous, Greasy
Rysa
White
Gęstość
5.89
Łupliwość
Imperfect on {0001}
Przełam
Conchoidal to uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi hydroksylhedyfanu są jego sześcioboczna forma kryształów, wysoka gęstość (okaz jest zaskakująco ciężki jak na swój rozmiar) oraz silny, żywiczny lub subdiamentowy połysk. Występowanie w towarzystwie innych wtórnych minerałów ołowiu i arsenu w specyficznych lokalizacjach jest również silną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Hydroksylhedyfan można pomylić z mimetezytem i piromorfitem. Mimetezyt często tworzy kryształy beczułkowate lub skupienia kuliste i ma inny stosunek wapnia do ołowiu. Piromorfit jest fosforanem, a nie arsenianem, i rzadko występuje w paragenezie z hydroksylhedyfanem. Ostateczne odróżnienie od innych minerałów z grupy hedyfanu (np. fluorohedyfanu) wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS). ## Formy kryształów Kryształy są sześcioboczne, o pokroju od krótkich do długich słupków (pryzmatyczne) lub grube tabliczki. Zakończenia kryształów mogą być płaskie (pinakoid) lub zwieńczone piramidami. Występuje także w formie skupień ziarnistych i cienkich naskorupień na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Jest to minerał wtórny, powstający w strefach utleniania złóż kruszców, które zostały poddane procesom metamorfizmu. Jego tworzenie się wymaga specyficznego środowiska geochemicznego, bogatego jednocześnie w ołów, wapń i arsen. ## Asocjacje mineralne Hydroksylhedyfan współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla przeobrażonych złóż, takimi jak berzelit, caryinit, franklinit i willemit (w lokalizacjach skarnowych jak Långban i Franklin). W innych środowiskach towarzyszą mu cerusyt, mimetezyt, segnityt i beudantyt. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska tego minerału to kopalnia Långban w Värmland w Szwecji (lokalizacja typowa) oraz złoża rud w Franklin i Sterling Hill w New Jersey, USA. Notowany był również w Tsumeb w Namibii oraz w kilku innych miejscach na świecie, gdzie występują rzadkie minerały wtórne.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy hydroksylhedyfanu to te z ostrymi, dobrze wykształconymi, błyszczącymi kryształami, osadzonymi na kontrastującej matrycy skalnej. Przezroczystość, czystość barwy oraz wielkość kryształów (które rzadko przekraczają kilka milimetrów) znacząco podnoszą wartość. Szczególnie poszukiwane są okazy z klasycznych, historycznych lokalizacji. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy pochodzące z kopalń Långban w Szwecji oraz Franklin w USA. Charakteryzują się one zazwyczaj doskonałym wykształceniem kryształów i często występują w towarzystwie innych rzadkich minerałów, co podnosi ich atrakcyjność.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Nie zaleca się stosowania myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić delikatne kryształy. ## Czego unikać Jako arsenian ołowiu, minerał jest toksyczny. Należy unikać wdychania pyłu i bezwzględnie myć ręce po każdym kontakcie z okazem. Jest wrażliwy na działanie kwasów. Ze względu na stosunkowo niską twardość, jest podatny na zarysowania. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, zamykanych pudełkach klaserowych, z dala od twardszych minerałów, aby zapobiec uszkodzeniom mechanicznym. Etykieta powinna zawierać ostrzeżenie o toksyczności minerału.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej