Hydroxylbastnäsite-(Ce)

Wzór chemiczny: Ce<sup>3+</sup>CO<sub>3</sub>(OH)

Hydroksylbastnäsyt-(Ce) to rzadki minerał z grupy węglanów, cechujący się występowaniem w postaci drobnych, heksagonalnych kryształów i skupień.

## Charakterystyka Hydroksylbastnäsyt-(Ce) jest minerałem należącym do grupy bastnäsytu, będącym hydroksylowym analogiem bastnäsytu-(Ce). Zazwyczaj tworzy bardzo małe, sześcioboczne (heksagonalne), tabliczkowe lub pryzmatyczne kryształy. Występuje również w formie skupień rozetkowych, sferulitycznych (kulistych) lub w postaci powłok i nalotów na innych minerałach. Ze względu na niewielki rozmiar kryształów, jego cechy wizualne są często trudne do zaobserwowania bez powiększenia. ## Właściwości fizyczne Kryształy wykazują połysk szklisty do tłustego. Minerał jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 4. Jest minerałem dość gęstym, co jest typowe dla minerałów zawierających metale ziem rzadkich. Jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Hydroksylbastnäsyt-(Ce) występuje w różnych barwach, najczęściej jest woskowożółty, jasnożółty, żółtobrązowy, czerwonawobrązowy, a także szary lub bezbarwny. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - obecności grupy hydroksylowej (OH) - oraz do jego związku ze znacznie bardziej rozpowszechnionym bastnäsytem. Człon -(Ce) wskazuje, że dominującym pierwiastkiem ziem rzadkich w jego strukturze jest cer. Został opisany po raz pierwszy przez A.A. Kiriukowa i współpracowników w 1964 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary wystąpień, hydroksylbastnäsyt-(Ce) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach ziem rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa
4
Połysk
Szklisty do tłustego
Rysa
Biała do jasnoszarej
Gęstość
4.7-4.8
Łupliwość
Dobra wg {0001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Heksagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja hydroksylbastnäsytu-(Ce) jest niezwykle trudna bez zaawansowanych metod analitycznych. Wizualnie jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia od innych minerałów z grupy bastnäsytu (bastnäsytu-(Ce), torybastnäsytu) oraz od niektórych podobnych węglanów i fosforanów. Charakterystyczny heksagonalny pokrój kryształów i współwystępowanie z innymi minerałami ziem rzadkich mogą być wskazówką, ale pewne rozpoznanie wymaga analizy chemicznej (EDS) i/lub rentgenowskiej (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z bastnäsytem-(Ce), parysytem, kordylitem, a także z monacytem. Bastnäsyt-(Ce) jest jego fluorkowym analogiem i często współwystępuje w tych samych paragenezach, co czyni rozróżnienie bez badań laboratoryjnych niemożliwym. Monacyt ma podobne barwy, ale krystalizuje w układzie jednoskośnym. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy drobne, tabliczkowe lub krótkopryzmatyczne kryształy o zarysie heksagonalnym. Często występują w postaci promienistych lub rozetkowych agregatów, a także jako kuliste sferulity. Mogą tworzyć powłoki na innych minerałach.

Środowisko występowania

## Geneza Hydroksylbastnäsyt-(Ce) jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach wietrzenia (utleniania) złóż karbonatytów, pegmatytów alkalicznych oraz innych skał bogatych w pierwiastki ziem rzadkich. Tworzy się w wyniku hydrotermalnych przeobrażeń lub wietrzenia pierwotnych minerałów ziem rzadkich, takich jak allanit, ceryt czy tysonit-(Ce). ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami ziem rzadkich, takimi jak bastnäsyt-(Ce), ceryt-(Ce), allanit-(Ce), tengerit-(Y), lokkait-(Y), a także z fluorytem, barytem, kalcytem i kwarcem. ## Lokalizacje Do najważniejszych stanowisk na świecie należą te w karbonatytach na Półwyspie Kolskim w Rosji (Vuoriyarvi). Minerał ten znaleziono również w USA (kopalnia Mountain Pass w Kalifornii; Iron Hill w Kolorado), w Kanadzie (Mont Saint-Hilaire, Quebec), w Szwecji (Bastnäs) oraz w Burundi.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami, nawet jeśli są one niewielkie. Ważna jest intensywność i atrakcyjność barwy (np. żywe odcienie żółci). Wysoko oceniane są również bogate skupienia kryształów lub estetyczne asocjacje z innymi, kontrastującymi minerałami. Ze względu na mały rozmiar kryształów, wiele okazów to tzw. "micromounts", gdzie kluczowa jest perfekcja formy widoczna pod mikroskopem. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z klasycznych lokalizacji, takich jak Półwysep Kolski w Rosji czy Mont Saint-Hilaire w Kanadzie, są szczególnie poszukiwane ze względu na jakość kryształów i historyczne znaczenie tych miejsc.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na możliwą reaktywność z kwasami, należy unikać wszelkich chemicznych środków czyszczących. Jeśli konieczne jest użycie płynu, zaleca się wodę destylowaną i bardzo delikatne osuszenie. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami, które mogą uszkodzić lub całkowicie rozpuścić minerał. Nie należy go podgrzewać ani poddawać ultradźwiękom. Długotrwała ekspozycja na silne światło słoneczne nie jest wskazana. ## Przechowywanie Okazy hydroksylbastnäsytu-(Ce), często występujące w postaci drobnych i kruchych kryształów, powinny być przechowywane w zamykanych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Należy je trzymać z dala od minerałów, które mogłyby je zarysować.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej