Hydroxylapatite-<i>M</i>

Wzór chemiczny: Ca<sub>5</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>(OH)

Hydroksyapatyt-M to jednoskośny polimorf hydroksyapatytu, minerału z grupy apatytu, będącego głównym nieorganicznym składnikiem kości i zębów kręgowców.

## Charakterystyka Hydroksyapatyt-M jest jednoskośną odmianą polimorficzną hydroksyapatytu, należącego do grupy apatytu. Występuje znacznie rzadziej niż jego heksagonalny odpowiednik. Tworzy kryształy o pokroju pryzmatycznym, tabliczkowym lub igiełkowym, często zebrane w promieniste lub włókniste agregaty. Bywa również spotykany w formie skupień ziarnistych, naskorupień lub mas ziemistych. Jest minerałem kruchym. ## Właściwości fizyczne Charakteryzuje się twardością wynoszącą około 5 w skali Mohsa. Jego połysk jest najczęściej szklisty do żywicznego na ścianach kryształów, a na powierzchniach przełamu może być matowy lub ziemisty. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego. Gęstość wynosi około 3.1-3.2 g/cm³. ## Barwy i odmiany Hydroksyapatyt-M występuje w różnych barwach, najczęściej jest biały, bezbarwny, żółtawy, zielonkawy lub brązowy. Zabarwienie zależy od domieszek chemicznych. Nie wyróżnia się nazwanych odmian handlowych czy gemmologicznych, a klasyfikacja opiera się na strukturze krystalicznej (polimorfizm). ## Historia i nazwa Nazwa "hydroksyapatyt" pochodzi od greckich słów "hydro" (woda), nawiązującego do obecności grupy hydroksylowej (OH), oraz "apatein" (zwodzić, mylić), ponieważ apatyty często mylono z innymi minerałami, takimi jak beryl czy turmalin. Przyrostek "-M" (dawniej "-2M") oznacza jego jednoskośną (monoclinic) strukturę krystaliczną. Minerał został formalnie opisany jako odrębna faza przez Chrisa J. Stanleya i współpracowników w 2010 roku, choć jego istnienie było znane wcześniej. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, Hydroksyapatyt-M ma znaczenie głównie naukowe i kolekcjonerskie. Syntetyczny hydroksyapatyt (niezależnie od polimorfu) jest szeroko stosowany w medycynie jako biomateriał do produkcji implantów kostnych, powłok na endoprotezy oraz w stomatologii, z uwagi na jego biokompatybilność i obecność w naturalnej tkance kostnej.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Vitreous to Resinous
Rysa
White
Gęstość
3.1-3.2
Łupliwość
Indistinct on {1010}
Przełam
Conchoidal to Uneven
Przezroczystość
Transparent to Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja Hydroksyapatytu-M w warunkach polowych jest praktycznie niemożliwa bez zaawansowanych technik analitycznych. Wstępnie można go rozpoznać po typowym dla apatytów pryzmatycznym lub tabliczkowym wyglądzie kryształów, szklistym połysku i twardości około 5. Gwałtownie reaguje z kwasami. Pewne rozróżnienie od heksagonalnego hydroksyapatytu wymaga analizy rentgenowskiej (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami z grupy apatytu (fluoroapatytem, chloroapatytem) oraz z heksagonalnym hydroksyapatytem. Odróżnienie od nich wymaga specjalistycznych badań chemicznych i krystalograficznych. Może również przypominać niektóre skalenie lub kwarc, od których różni się niższą twardością. ## Formy kryształów Tworzy wydłużone, pryzmatyczne kryształy, często zakończone piramidami. Występuje także w postaci kryształów tabliczkowych. Często tworzy agregaty włókniste, promieniste, rozetowe, a także skupienia zbite, ziarniste i naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Hydroksyapatyt-M jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż kruszców, szczególnie w skałach bogatych w fosfor. Tworzy się w warunkach niskich temperatur i ciśnień. Może również krystalizować w pęcherzach pogazowych w skałach wulkanicznych, takich jak bazalty. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z minerałami takimi jak strengit, cyrylicyt, rockbridgeit, dufrenit, wavelit, kwarc, goethyt oraz innymi wtórnymi fosforanami żelaza i manganu. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska, z których pochodzą dobrze wykształcone okazy, to m.in. kopalnia Fowey Consols w Kornwalii (Wielka Brytania) - jest to jego lokalizacja typowa. Znany jest również z Wheal Alfred w Kornwalii oraz z kamieniołomu Fuchs an der Stümpelfurche w Hesji (Niemcy).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami o wyraźnym połysku. Atrakcyjność podnosi intensywna barwa (np. zielonkawa lub żółta) oraz estetyczne rozmieszczenie kryształów na matrycy skalnej. Ważna jest również asocjacja z innymi rzadkimi fosforanami. ## Popularne stanowiska Okazy o znaczeniu kolekcjonerskim pochodzą głównie z historycznych kopalń w Kornwalii w Wielkiej Brytanii, które są lokalizacją typową dla tego minerału. Materiał z tych stanowisk jest rzadki i poszukiwany.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, unikając długotrwałego moczenia. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pęknięcia. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które powodują jego gwałtowne roztwarzanie. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na nagłe zmiany temperatury. ## Przechowywanie Okazy Hydroksyapatytu-M powinny być przechowywane w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały. Należy chronić je przed kurzem i wilgocią. Kruche agregaty wymagają szczególnej ostrożności podczas przenoszenia.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej