Hydroxykenopyrochlore

Wzór chemiczny: (&#₉₇₄₄;,Ce₃+,Ba)₂(Nb₅+,Ti₄+)₂O₆(OH,F)

Hydroksykenopirochlor to rzadki minerał z grupy pirochloru, uwodniony niobian o złożonym składzie chemicznym, tworzący niewielkie, ośmiościenne kryształy.

## Charakterystyka Hydroksykenopirochlor jest minerałem należącym do supergrupy pirochloru, a konkretnie do grupy pirochloru. Chemicznie jest złożonym tlenkiem, głównie niobu, z istotną rolą grupy hydroksylowej (OH), od której pochodzi przedrostek "hydroksy-" w jego nazwie. Tworzy najczęściej niewielkie, dobrze wykształcone kryształy o pokroju ośmiościennym, rzadziej dwunastościennym. Jego powierzchnia bywa matowa lub pokryta nalotami innych minerałów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą około 5 w skali Mohsa i znaczną gęstością, wahającą się od 3.7 do 4.9 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających niob. Połysk jest najczęściej żywiczny do szklistego, a minerał jest zazwyczaj nieprzezroczysty lub co najwyżej przeświecający na cienkich krawędziach. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny do muszlowego. ## Barwy i odmiany Hydroksykenopirochlor występuje w różnych barwach, najczęściej jest czerwonobrązowy, brązowy, żółtobrązowy, a nawet czarny. Barwa jest zmienna w zależności od domieszek pierwiastków ziem rzadkich i innych pierwiastków w jego strukturze. Nie wyróżnia się nazwanych odmian handlowych ani gemmologicznych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, zatwierdzona przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2017 roku, jest kombinacją trzech członów. "Hydroksy-" odnosi się do dominacji grupy hydroksylowej (OH) w jego składzie. "Keno-" (z greckiego κενός - pusty) wskazuje na wakat (puste miejsce) w pozycji A w ogólnym wzorze grupy pirochloru. "Pirochlor" to nazwa nadrzędnej grupy minerałów, do której należy. Minerał ten jest wynikiem redefinicji i uporządkowania skomplikowanej nomenklatury całej supergrupy pirochloru.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5
Połysk: Żywiczny do szklistego
Rysa: Biała do jasnobrązowej
Gęstość: 3.7-4.9
Łupliwość: Brak
Przełam: Nierówny do muszlowego
Przezroczystość: Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny: Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną jest forma kryształów - niemal zawsze są to regularne, ostre ośmiościany. Duża gęstość, wyczuwalna nawet w niewielkich okazach, w połączeniu z żywicznym połyskiem i brązową barwą są silnymi wskazówkami. Minerał często występuje w charakterystycznym środowisku pegmatytów nefelinowo-syenitowych. Ostateczna identyfikacja wymaga jednak zaawansowanych analiz chemicznych (EDS/WDS). ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami z grupy pirochloru (np. fluorokalsjopirochlorem, oksypirochlorem), od których odróżnienie jest niemożliwe bez analizy chemicznej. Może przypominać również cyrkon, granaty (np. andradyt), sfaleryt czy kasyteryt, jednak różni się od nich typową formą krystaliczną (ośmiościany), twardością oraz środowiskiem występowania. ## Formy kryształów Kryształy są niemal wyłącznie izometryczne, przyjmując postać regularnych ośmiościanów {111}, rzadziej sześcianów {100} lub dwunastościanów rombowych {110} oraz ich kombinacji. Występuje jako pojedyncze, narosłe kryształy lub w formie ziarnistych skupień w skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Hydroksykenopirochlor jest minerałem magmowym, krystalizującym w późnych stadiach z pegmatytów granitowych i nefelinowo-syenitowych. Powstaje również w procesach hydrotermalnych związanych z karbonatytami, gdzie może tworzyć się kosztem wcześniejszych minerałów niobu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami typowymi dla pegmatytów i karbonatytów, takimi jak albit, mikroklin, egiryn, nefelin, cyrkon, magnetyt, kalcyt, dolomit, apatyt oraz inne minerały z grupy pirochloru. ## Lokalizacje Znaczące i dobrze udokumentowane stanowiska tego minerału znajdują się na świecie w kilku miejscach. Należą do nich m.in. kompleksy alkaliczne na Półwyspie Kolskim w Rosji (masywy Chibiny i Łowoziero), karbonatyty w Norwegii (rejon Langesundsfjorden), w Kanadzie (Oka w Quebecu; Mont Saint-Hilaire), w Brazylii (Araxá) oraz w Malawi (góra Malosa).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi, nieuszkodzonymi kryształami o regularnym, ośmiościennym kształcie. Pożądane są kryształy o intensywnej, czerwonobrązowej barwie i dobrym połysku. Szczególnie atrakcyjne są okazy, gdzie kryształy hydroksykenopirochloru są estetycznie osadzone na kontrastującej matrycy skalnej, np. na białym alicie lub nefelinie. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z klasycznych lokalizacji, takich jak Mont Saint-Hilaire w Kanadzie czy masywy Półwyspu Kolskiego w Rosji, są wysoko cenione ze względu na swoją jakość i historyczne znaczenie dla mineralogii.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej, suchej szczoteczki do usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć zwilżonego wacika z wodą destylowaną, a następnie okaz należy dokładnie osuszyć. Zazwyczaj nie wymaga intensywnego czyszczenia. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, zwłaszcza kwasami, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału. Nie należy go podgrzewać ani poddawać gwałtownym zmianom temperatury. Jako minerał potencjalnie zawierający pierwiastki promieniotwórcze (choć zwykle w śladowych ilościach), należy unikać wdychania pyłu podczas ewentualnej obróbki. ## Przechowywanie Przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od wilgoci i bezpośredniego światła słonecznego, które jednak nie ma na niego znaczącego wpływu. Najlepiej trzymać go w zamkniętym pudełku klaserowym lub gablocie, aby chronić przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi.

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej