Hydroxycalciopyrochlore

Wzór chemiczny: (Ca,Na,U₄+,&#₉₇₄₄;)₂(Nb₅+,Ti₄+)₂O₆(OH)

Rzadki minerał z grupy pirochloru, uwodniony niobian wapnia, sodu i uranu, o charakterystycznej regularnej formie kryształów i radioaktywności.

## Charakterystyka Hydroksykalcjopirochlor jest złożonym tlenkiem z nadgrupy pirochloru, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony niobian wapnia, sodu i uranu. Występuje w postaci dobrze wykształconych, ośmiościennych kryształów, często o zmodyfikowanych narożnikach. Kryształy są zazwyczaj niewielkie, osiągając rozmiary do kilku milimetrów. Zwykle tworzy pojedyncze kryształy lub niewielkie skupienia. Ze względu na zawartość uranu minerał ten wykazuje naturalną radioaktywność. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 5-5.5 w skali Mohsa. Ma połysk od szklistego do żywicznego, a na powierzchniach przełamu bywa tłusty. Jest minerałem kruchym, o nierównym lub muszlowym przełamie. Jego gęstość jest dość wysoka i wynosi około 3.9 g/cm³, co jest wyczuwalne nawet w niewielkich okazach. ## Barwy i odmiany Hydroksykalcjopirochlor najczęściej przybiera barwę od żółtej, przez żółtobrązową, czerwonobrązową, aż do niemal czarnej. Barwa jest często niejednorodna, a kryształy mogą wykazywać strefowanie kolorystyczne. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, zatwierdzona w 2010 roku, nawiązuje do jego składu chemicznego i struktury. Człon "hydroksy" wskazuje na dominację grupy hydroksylowej (OH), "kalcjo" na dominację wapnia (Ca), a "pirochlor" na przynależność do nadgrupy pirochloru. Jest to redefinicja wcześniej znanego minerału, który był nieprecyzyjnie określany jako "hatchettolit" lub "ellsworthyt". ## Zastosowania Ze względu na rzadkość występowania i niewielkie rozmiary kryształów, hydroksykalcjopirochlor nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach, grupie pirochloru lub minerałach pegmatytowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5-5.5
Połysk: Żywiczny do szklistego
Rysa: Jasnobrązowa
Gęstość: 3.7-4.0
Łupliwość: Niewyraźna wg {111}
Przełam: Nierówny do muszlowego
Przezroczystość: Przeświecający do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny: Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi hydroksykalcjopirochloru są jego regularne, ośmiościenne kryształy, wysoka gęstość, żywiczny lub szklisty połysk oraz barwa w odcieniach brązu i żółci. Kluczową cechą diagnostyczną jest jego radioaktywność, łatwa do wykrycia za pomocą licznika Geigera. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami z grupy pirochloru, takimi jak pirochlor, mikrolit czy betafit. Rozróżnienie wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS/WDS) w celu określenia dominujących pierwiastków. Od cyrkonu odróżnia go niższa twardość i forma kryształów (cyrkon tworzy kryształy tetragonalne, a nie regularne). Od granatów (np. spessartynu) odróżnia go wyższa gęstość i radioaktywność. ## Formy kryształów Kryształy wykształcają się w układzie regularnym, najczęściej przybierając formę ośmiościanu {111}. Często obserwuje się również modyfikacje od sześcianu {100} lub rombododekaedru {110}, co prowadzi do powstania bardziej złożonych, wielościennych form.

Środowisko występowania

## Geneza Hydroksykalcjopirochlor jest minerałem typowym dla granitowych pegmatytów, zwłaszcza tych o złożonym składzie, bogatych w niob, tantal i pierwiastki ziem rzadkich. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji pegmatytów, często w wyniku procesów metasomatycznych lub hydrotermalnych oddziałujących na wcześniej wykrystalizowane niobiany. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami typowymi dla pegmatytów granitowych, takimi jak kwarc, albit, mikroklin, muskowit, cyrkon, kolumbit-(Mn), kolumbit-(Fe) oraz innymi minerałami z grupy pirochloru. ## Lokalizacje Najbardziej znane i klasyczne stanowiska tego minerału znajdują się w Kanadzie, w prowincji Ontario, w rejonie Bancroft (np. kopalnia Hybla, kopalnia MacDonald). Okazy znajdowano również w pegmatytach w Norwegii (np. w okolicy Langesundsfjorden) oraz w Rosji na Półwyspie Kolskim.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy to te z ostrymi, dobrze wykształconymi, nieuszkodzonymi kryształami o wyraźnej, ośmiościennej formie. Pożądane są kryształy o intensywnej, czerwonobrązowej barwie i silnym połysku. Szczególnie atrakcyjne są okazy, gdzie kryształy hydroksykalcjopirochloru są estetycznie osadzone na kontrastującej matrycy, na przykład na białym alicie lub kwarcu. Rozmiar kryształów ma duże znaczenie - okazy przekraczające 1 cm są już uważane za wyjątkowe. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się historyczne lokalizacje w rejonie Bancroft w Ontario, w Kanadzie. Okazy z tych kopalń, często z dokładnie opisaną historią znaleziska, są najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów specjalistycznych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Z uwagi na potencjalną rozpuszczalność w kwasach, należy unikać wszelkich środków chemicznych. Użycie wody, zwłaszcza destylowanej, jest dopuszczalne, ale okaz należy potem dokładnie wysuszyć. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami. Minerał jest kruchy, więc trzeba chronić go przed uderzeniami i upadkami. Jako minerał radioaktywny, wymaga ostrożnego obchodzenia się - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie. Nie należy przechowywać go w sypialni ani w miejscach stałego przebywania. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, zamykanych pudełkach z etykietą ostrzegawczą o radioaktywności. Pudełka te powinny być umieszczone w wentylowanym pomieszczeniu, z dala od innych minerałów wrażliwych na promieniowanie (np. dymny kwarc, niektóre fluoryty).

Powiązane minerały

Źródła

IMA Mineral List (CNMNC)

Czytaj więcej