Hydrohalloysite

Wzór chemiczny: Al<sub>2</sub>Si<sub>2</sub>O<sub>5</sub>(OH)<sub>4</sub>·2H<sub>2</sub>O

Hydrohaloysyt to uwodniony krzemian glinu, minerał ilasty z grupy kaolinitu, występujący w postaci mikroskopijnych rurek i sferul.

## Charakterystyka Hydrohaloysyt jest minerałem ilastym z grupy kaolinitu, będącym uwodnioną formą haloysytu. Z chemicznego punktu widzenia jest to krzemian glinu. Występuje w postaci niezwykle drobnych, submikroskopowych agregatów, które pod mikroskopem elektronowym ujawniają formę pustych w środku nanorurek lub niewielkich sfer. Ze względu na swój rozmiar, poszczególne kryształy nie są widoczne gołym okiem. W masie tworzy miękkie, ziemiste lub zbite skupienia o wyglądzie przypominającym porcelanę lub glinę. ## Właściwości fizyczne Jest to minerał bardzo miękki, o twardości w skali Mohsa wynoszącej 1.5-2.5. Ma niewielką gęstość, typową dla minerałów ilastych. Połysk jest matowy, ziemisty, a w zbitych masach może być woskowy. Jest nieprzezroczysty lub przeświecający w bardzo cienkich odłamkach. Charakterystyczną cechą jest jego zdolność do łatwego tracenia wody - po podgrzaniu lub w suchym otoczeniu przekształca się w haloysyt, co jest procesem nieodwracalnym. ## Barwy i odmiany Najczęściej jest biały, szarawy, żółtawy, zielonkawy lub niebieskawy. Zabarwienie pochodzi od domieszek, głównie jonów żelaza. Czysty hydrohaloysyt jest biały. Nie wyróżnia się odrębnych odmian handlowych czy gemmologicznych. ## Historia i nazwa Nazwa hydrohaloysyt nawiązuje do jego składu chemicznego - jest to "uwodniony haloysyt". Sam haloysyt został nazwany na cześć belgijskiego geologa Jean-Baptiste d'Omalius d'Halloy. Termin "hydrohaloysyt" został wprowadzony w celu odróżnienia formy w pełni uwodnionej (z dwiema cząsteczkami wody w strukturze) od formy częściowo odwodnionej. ## Zastosowania Ze względu na swoją nanorurkową strukturę, hydrohaloysyt jest przedmiotem intensywnych badań naukowych. Potencjalne zastosowania obejmują jego wykorzystanie jako nośnika leków, w katalizie, do remediacji (usuwania zanieczyszczeń) oraz jako dodatek do polimerów w celu poprawy ich właściwości mechanicznych. W przemyśle ceramicznym jest ceniony za wysoką plastyczność i białą barwę po wypaleniu.

Właściwości

Twardość Mohsa
1.5-2.5
Połysk
Ziemisty
Rysa
Biała
Gęstość
2.0-2.2
Łupliwość
Brak
Przełam
Ziemisty
Przezroczystość
Prześwitujący do nieprzezroczystego
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie hydrohaloysytu gołym okiem jest praktycznie niemożliwe i wymaga zaawansowanych technik laboratoryjnych. W terenie można go podejrzewać w przypadku znalezienia białych, miękkich, gliniastych mas, które po zwilżeniu stają się plastyczne. Charakterystyczne jest uczucie przywierania do wilgotnego języka. Definitywna identyfikacja wymaga analizy rentgenowskiej (XRD) lub obserwacji pod skaningowym mikroskopem elektronowym (SEM) w celu potwierdzenia nanorurkowej morfologii. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami ilastymi, takimi jak kaolinit, montmorylonit czy sam haloysyt. Od kaolinitu różni się morfologią kryształów (nanorurki vs. pseudoheksagonalne płytki). Od haloysytu (formy odwodnionej) odróżnia go większa zawartość wody, co można stwierdzić za pomocą analizy XRD (większy odstęp międzypłaszczyznowy d₀₀₁). ## Formy kryształów Tworzy mikroskopijne lub submikroskopowe kryształy w formie pustych w środku rurek (nanorurek) lub sferul. W skali makroskopowej występuje w postaci zbitych, ziemistych, porcelanopodobnych lub gliniastych agregatów.

Środowisko występowania

## Geneza Hydrohaloysyt jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku wietrzenia lub hydrotermalnych przeobrażeń glinokrzemianów, zwłaszcza skaleni, w skałach magmowych (np. granitach, bazaltach) i metamorficznych. Może również tworzyć się w wyniku wietrzenia tlenków i siarczków w strefach utleniania złóż kruszcowych. Jest typowym składnikiem gleb i osadów powstałych na skałach wulkanicznych. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami ilastymi, takimi jak kaolinit, montmorylonit, a także z kwarcem, allofanem, gibbsytem, tlenkami żelaza (goethyt, hematyt) i manganu. ## Lokalizacje Jako pospolity minerał ilasty występuje w wielu miejscach na świecie. Znaczące i dobrze zbadane stanowiska znajdują się m.in. w Wagon Wheel Gap w Kolorado i w kopalni Dragon w Utah (USA), w Angleur (Belgia), w Nowej Zelandii, Japonii oraz w rejonie Dolnego Śląska w Polsce (w strefach wietrzenia bazaltów i granitów).

Rzadkość

Pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Hydrohaloysyt rzadko jest przedmiotem typowego kolekcjonerstwa ze względu na swój niepozorny wygląd i mikroskopowe kryształy. W kolekcjach specjalistycznych lub naukowych cenione są okazy o nietypowym zabarwieniu (np. intensywnie niebieskim od domieszek miedzi) lub pochodzące z klasycznych, historycznych lokalizacji. Najważniejszym kryterium jest jednak czystość materiału, potwierdzona analizami, a nie jego walory estetyczne w skali makro. ## Popularne stanowiska Okazy o znaczeniu naukowym i historycznym pochodzą z lokalizacji typowych, takich jak Angleur w Belgii. Wśród kolekcjonerów specjalistycznych poszukiwane mogą być okazy o nietypowych barwach, np. z kopalni Dragon w Utah, USA.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy hydrohaloysytu są niezwykle delikatne i wrażliwe na wodę. Nie należy ich myć wodą, zwłaszcza bieżącą, gdyż mogą się rozpaść lub zamienić w zawiesinę. Czyszczenie powinno ograniczać się do bardzo ostrożnego usunięcia kurzu miękkim pędzelkiem. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i innymi płynami. Minerał jest bardzo higroskopijny i łatwo absorbuje wilgoć, ale też łatwo ją traci, co prowadzi do nieodwracalnych zmian w strukturze i pękania. Należy unikać podgrzewania, które powoduje trwałą utratę wody i przekształcenie w haloysyt. Chronić przed wszelkimi chemikaliami i ultradźwiękami. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach wilgotności, najlepiej w szczelnie zamkniętych pojemnikach (np. typu "membrane box" lub w pudełkach z kontrolowaną atmosferą), aby zapobiec cyklom absorpcji i utraty wody. Przechowywać z dala od źródeł ciepła i bezpośredniego światła słonecznego.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej