Hornblende
Wzór chemiczny: AnCa₂(Z²⁺₅-mZ³⁺m)(Si₈-(n+m)Al(n+m))(OH,F,Cl)₂
Hornblenda to ważna grupa krzemianów amfibolowych o złożonym składzie, tworząca ciemne, pryzmatyczne kryształy w wielu skałach magmowych i metamorficznych.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 5-6
- Połysk
- Szklisty, na płaszczyznach łupliwości perłowy
- Rysa
- Biała do jasnoszarej
- Gęstość
- 3.0-3.4
- Łupliwość
- Doskonała, w dwóch kierunkach, przecinająca się pod kątami ~56° i 124°
- Przełam
- Nierówny, schodkowy
- Przezroczystość
- Przeświecający do nieprzezroczystego
- Układ krystaliczny
- Jednoskośny
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną hornblendy jest jej pokrój - wydłużone, pryzmatyczne kryształy o przekroju sześciobocznym. Kluczowa jest także doskonała łupliwość w dwóch kierunkach, przecinająca się pod kątami około 56° i 124°. Ciemna barwa (zielona, brązowa, czarna) i szklisty połysk są również charakterystyczne. ## Odróżnianie od podobnych Hornblendę najczęściej myli się z augitem (minerałem z grupy piroksenów). Augit ma podobną barwę i twardość, ale jego kryształy są zazwyczaj krótsze, bardziej krępe, a przekrój jest niemal kwadratowy. Kąty łupliwości w augicie wynoszą około 87° i 93° (czyli bliskie 90°), co jest podstawową cechą odróżniającą go od hornblendy. Od turmalinu (schörlu) odróżnia ją obecność wyraźnej łupliwości, której turmalin nie posiada. ## Formy kryształów Hornblenda tworzy kryształy słupkowe, igiełkowe lub pryzmatyczne. Występuje także w formie skupień ziarnistych, włóknistych, spilśnionych (jak w nefrycie, który jest odmianą amfibolu) oraz promienistych agregatów.
Środowisko występowania
## Geneza Hornblenda jest szeroko rozpowszechnionym minerałem skałotwórczym. Krystalizuje z magmy w szerokim zakresie temperatur i ciśnień, będąc typowym składnikiem pośrednich skał magmowych głębinowych (dioryt, granodioryt, sjenit) i wulkanicznych (andezyt). Powstaje również w procesach metamorfizmu regionalnego średniego i wysokiego stopnia, tworząc skały takie jak amfibolity, które powstają z przeobrażenia bazaltów lub margli. ## Asocjacje mineralne W skałach magmowych hornblenda często współwystępuje z plagioklazami, biotytem, kwarcem i piroksenami (augitem). W skałach metamorficznych jej typowymi minerałami towarzyszącymi są plagioklazy, granaty (szczególnie almandyn) i epidot. ## Lokalizacje Dobrze wykształcone kryształy hornblendy pochodzą z wielu miejsc na świecie. Klasyczne lokalizacje to m.in. okolice Bancroft w Ontario (Kanada), gdzie znajdują się duże, dobrze uformowane kryształy w sjenitach. W Europie znane są z Kragerø i Arendal (Norwegia), Pargas (Finlandia) oraz z Czech (okolice Teplic). Występuje powszechnie w skałach alpejskich we Włoszech i Austrii. W Polsce jest pospolitym składnikiem granitoidów i amfibolitów dolnośląskich.
Rzadkość
Pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej pożądane są okazy z ostro zakończonymi, dobrze wykształconymi, błyszczącymi kryształami o wyraźnym pryzmatycznym pokroju. Duże, pojedyncze kryształy lub atrakcyjne grupy narosłe na kontrastującej matrycy skalnej (np. na białym kalcycie lub plagioklazie) są szczególnie cenione. Okazy z klasycznych, historycznych lokalizacji również mają wyższą wartość. ## Popularne stanowiska Najbardziej cenione okazy kolekcjonerskie pochodzą z prowincji Ontario w Kanadzie (szczególnie z okolic Bancroft i Wilberforce), gdzie znajdowano kryształy o długości kilkudziesięciu centymetrów. Inne ważne źródła to stany Nowy Jork i New Jersey w USA, Norwegia (Arendal), Czechy oraz alpejskie szczeliny we Włoszech.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy hornblendy można bezpiecznie czyścić letnią wodą z dodatkiem łagodnego mydła i użyciem miękkiej szczoteczki. Należy unikać silnych detergentów. Po umyciu okaz trzeba dokładnie wypłukać, najlepiej w wodzie destylowanej, i pozostawić do całkowitego wyschnięcia. ## Czego unikać Hornblenda jest wrażliwa na działanie silnych kwasów, które mogą uszkodzić jej powierzchnię. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury. Mimo że jest stosunkowo twarda, jest krucha i podatna na uszkodzenia mechaniczne wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w osobnych pudełkach lub na miękkim podłożu, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały (np. kwarc, korund) i chronić przed uderzeniami. Nie wymaga specjalnej ochrony przed światłem czy wilgocią, ale stabilne warunki są zawsze zalecane.