Horákite

Wzór chemiczny: (Bi³⁺₇O₇OH)[(U⁶⁺O₂)₄(PO₄)₂(As⁵⁺O₄)₂(OH)₂]·₃.₅H₂O

Horákite to bardzo rzadki, radioaktywny minerał wtórny bizmutu, uranu, fosforu i arsenu, tworzący mikroskopijne, żółtozielone kryształy tabliczkowe.

## Charakterystyka Horákite jest złożonym, uwodnionym tlenohydroksyfosforanoarsenianem bizmutu i uranylu. Występuje w postaci bardzo małych, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają 0.2 mm długości. Kryształy te często tworzą promieniste lub nieregularne agregaty i skupienia. Ze względu na swój skład chemiczny, minerał ten jest silnie radioaktywny. ## Właściwości fizyczne Horákite jest minerałem bardzo miękkim, o twardości zaledwie 2 w skali Mohsa, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma stosunkowo dużą gęstość, wynoszącą około 6.36 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających ciężkie pierwiastki jak bizmut i uran. Wykazuje szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w odcieniach od zielonkawożółtego do jasnożółtego. Nie wyróżniono jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Horákite został opisany po raz pierwszy w 2017 roku przez zespół mineralogów pod kierownictwem Jakuba Plášila. Nazwa honoruje Františka Horáka (1911-1983), czeskiego kolekcjonera minerałów z Jáchymova, który zgromadził znaczącą kolekcję tamtejszych minerałów uranowych. Miejsce typowe (locus typicus) to historyczna kopalnia Rovnost w Jáchymovie w Czechach. ## Zastosowania Ze względu na ekstremalną rzadkość, mikroskopijne rozmiary kryształów i silną radioaktywność, horákite nie ma żadnego zastosowania praktycznego ani komercyjnego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i jest obiektem zainteresowania wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich i mikromontów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2
Połysk: Szklisty
Rysa: Jasnożółta
Gęstość: 6.358
Łupliwość: na {100}
Przezroczystość: Przezroczysty,Prześwitujący
Układ krystaliczny: Monokliniczny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie horákite w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwe. Identyfikacja wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak rentgenowska analiza strukturalna (XRD) i chemiczna (EDS/WDS). Wstępną wskazówką może być jasnożółta do zielonkawożółtej barwy, tabliczkowa forma mikrokryształów oraz współwystępowanie z innymi wtórnymi minerałami uranu i bizmutu w żyłach uraninitowych. Silna radioaktywność jest kluczową cechą, ale wspólną dla wielu minerałów uranowych. ## Odróżnianie od podobnych Horákite można pomylić z wieloma innymi wtórnymi minerałami uranylu, takimi jak fosfuranilit, metaautunit, saleeit czy torbernit, które mają podobne barwy i często tworzą małe, tabliczkowe kryształy. Wizualne odróżnienie bez specjalistycznego sprzętu jest niewykonalne. ## Formy kryształów Kryształy są bardzo małe, zwykle nie przekraczają 0.2 mm. Mają formę cienkich tabliczek lub listewek, często spłaszczonych zgodnie z płaszczyzną łupliwości {100}. Tworzą promieniste agregaty, rozety lub nieregularne skupienia na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Horákite jest minerałem wtórnym, który powstaje w strefie utleniania polimetalicznych złóż hydrotermalnych bogatych w uran i bizmut. Tworzy się w wyniku wietrzenia i przeobrażania pierwotnych rud uraninitu i bizmutu rodzimego w obecności roztworów zawierających fosforany i arseniany. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych wtórnych minerałów uranu i bizmutu. W lokalizacji typowej stwierdzono jego współwystępowanie z beckerelitem, bismutytem, kasolitem, metatorbernitem, schoepitem, torbernitem, uranofanem i walpurgitem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i opisanym miejscem występowania horákite na świecie jest jego lokalizacja typowa - historyczna kopalnia Rovnost w Jáchymovie (dawniej St. Joachimsthal), w Czechach.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał mikroskopijny, głównym kryterium oceny okazu jest bogactwo i jakość kryształów widocznych pod powiększeniem. Najbardziej cenione są okazy z licznymi, dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne agregaty. Ważny jest również kontrast barwny z matrycą skalną oraz obecność rzadkich minerałów towarzyszących. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów horákite jest jego miejsce typowe - kopalnia Rovnost w Jáchymovie w Czechach. Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim okazy pochodzą z tego jednego miejsca.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy horákite, jako niezwykle rzadkie i kruche mikrokryształy, zasadniczo nie powinny być czyszczone mechanicznie. Jakakolwiek próba użycia szczoteczki, nawet najdelikatniejszej, grozi bezpowrotnym zniszczeniem kryształów. Jeśli czyszczenie jest absolutnie konieczne, można ostrożnie użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości, aby usunąć luźne cząstki kurzu. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami, zasadami i wszelkimi rozpuszczalnikami chemicznymi. Unikać wibracji, wstrząsów i zmian temperatury. Jako minerał silnie radioaktywny, wymaga specjalnych środków ostrożności - należy unikać bezpośredniego, długotrwałego kontaktu i przechowywać go z dala od miejsc stałego przebywania ludzi. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać wyłącznie w specjalistycznych, szczelnych pojemnikach przeznaczonych dla minerałów radioaktywnych, najlepiej w pudełkach typu "micromount" w celu ochrony przed uszkodzeniami mechanicznymi. Pojemnik powinien być wyraźnie oznakowany jako materiał radioaktywny. Przechowywać w suchym miejscu, z dala od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu przez promieniowanie.