Hollingworthite

Wzór chemiczny: Rh³⁺(AsS)³⁻

Hollingworthit to rzadki siarkoarsenek rodu, platyny i palladu, tworzący drobne, metaliczne ziarna w ultrazasadowych skałach magmowych.

## Charakterystyka Hollingworthit jest rzadkim minerałem z grupy siarkoarsenków, należącym do grupy kobaltynu. W jego skład wchodzą głównie rod, platyna i pallad, a także arsen i siarka. Tworzy bardzo małe, najczęściej submikroskopowe, idiomorficzne lub anhedralne ziarna, rzadko przekraczające 0,1 mm. Zwykle występuje w postaci wrostków w innych siarczkach, takich jak chalkopiryt, pentlandyt czy pirotyn. Jest nieprzezroczysty i ma metaliczny połysk. ## Właściwości fizyczne Z uwagi na ekstremalnie mały rozmiar ziaren, większość właściwości fizycznych jest trudna do precyzyjnego zmierzenia. Twardość w skali Mohsa szacuje się na około 6. Minerał charakteryzuje się wysoką gęstością, wynoszącą około 7,92 g/cm³, co jest typowe dla minerałów platynowców. ## Barwy i odmiany Hollingworthit ma stalowoszary do białego kolor. W świetle odbitym pod mikroskopem jego barwa jest neutralnie szara, czasami z lekkim, ledwo zauważalnym odcieniem. Nie wyróżnia się odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w koncentratach platynonośnych z piroksenitu w kopalni Driekop w Południowej Afryce. Opisali go i nazwali w 1965 roku E. F. Stumpfl i A. M. Clark. Nazwa honoruje profesora Sydneya E. Hollingwortha (1899-1966), geologa z University College w Londynie, w uznaniu jego wkładu w geologię. ## Zastosowania Hollingworthit, jako składnik niektórych złóż platynowców, ma znaczenie naukowe i potencjalnie gospodarcze jako jedno ze źródeł rodu i innych metali z grupy platyny. Nie ma bezpośredniego zastosowania kolekcjonerskiego ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6-6.5
Barwa: Medium gray, slight bluish tint in oil
Połysk: Metallic
Rysa: Black
Gęstość: 0
Łupliwość: None
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja hollingworthitu jest możliwa niemal wyłącznie za pomocą zaawansowanych technik laboratoryjnych. Wymaga analizy w świetle odbitym (mikroskopia kruszcowa) oraz metod chemicznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS), w celu potwierdzenia składu chemicznego bogatego w rod, platynę, arsen i siarkę. ## Odróżnianie od podobnych Pod mikroskopem hollingworthit może być mylony z innymi minerałami z grupy platynowców (PGM), takimi jak irarsyt, osarsyt, ruarsyt czy platarsyt. Odróżnienie opiera się na precyzyjnym pomiarze współczynnika odbicia światła (refleksyjności) oraz, co kluczowe, na analizie składu chemicznego, która wykaże dominację rodu. ## Formy kryształów Minerał ten krystalizuje w układzie regularnym. Obserwowane kryształy są zazwyczaj bardzo małe, o pokroju izometrycznym, często w formie sześcianów, ośmiościanów lub ich kombinacji. Najczęściej jednak występuje jako nieregularne, anhedralne ziarna.

Środowisko występowania

## Geneza Hollingworthit jest minerałem pochodzenia magmowego. Powstaje w wyniku krystalizacji z resztkowych, bogatych w siarkę i arsen stopów w obrębie ultrazasadowych i zasadowych intruzji magmowych. Jest typowym składnikiem złóż metali z grupy platyny (PGE) związanych z warstwowanymi kompleksami magmowymi. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi minerałami platynowców, takimi jak braggit, sperrylit, lauryt, a także z siarczkami metali nieszlachetnych, głównie chalkopirytem, pentlandytem, pirotynem i pirytem. Minerałami towarzyszącymi są również chromit i krzemiany skałotwórcze (pirokseny, oliwiny, plagioklazy). ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska występowania hollingworthitu związane są z wielkimi kompleksami magmowymi. Należą do nich m.in. kompleks Bushveld w RPA (kopalnie Driekop, Onverwacht), kompleks Sudbury w Kanadzie, intruzja Duluth w USA (Minnesota), złoże Oktyabrskoye (Norilsk) w Rosji, a także złoża w Finlandii (Kemi, Penikat) i Brazylii.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Hollingworthit nie jest minerałem pozyskiwanym dla celów kolekcjonerskich w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. Jego wartość jest czysto naukowa i złożowa. Okazy to zazwyczaj fragmenty skał lub wypolerowane próbki (zgłady), w których minerał jest widoczny jedynie pod dużym powiększeniem. Wartość takiego okazu zależy od potwierdzonej obecności minerału, bogactwa asocjacji innych minerałów platynowców oraz jakości dokumentacji analitycznej. ## Popularne stanowiska Próbki badawcze pochodzą głównie z klasycznych lokalizacji dla minerałów PGE, takich jak kompleks Bushveld w RPA, Sudbury w Kanadzie czy rejon Norilska w Rosji. Nie są one jednak przedmiotem handlu na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z hollingworthitem, będące zazwyczaj fragmentami skał lub polerowanymi zgładami, nie wymagają specjalistycznego czyszczenia. W razie potrzeby można je przetrzeć suchą, miękką ściereczką lub przedmuchać sprężonym powietrzem w celu usunięcia kurzu. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i chemikaliami, które mogłyby reagować z siarczkami i arsenkami. Nie ma specyficznych wymagań dotyczących temperatury czy światła, ale jak w przypadku wszystkich minerałów, należy unikać ekstremalnych warunków. ## Przechowywanie Próbki skalne zawierające hollingworthit najlepiej przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i zanieczyszczeniami. Zgłady polerowane powinny być zabezpieczone przed zarysowaniem.