Hollandite
Wzór chemiczny: Ba(Mn⁴⁺₆Mn³⁺₂)O₁₆
Hollandyt to tlenek baru i manganu, wyróżniający się tworzeniem promienistych, gwiaździstych inkluzji w kryształach kwarcu.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 4-6
- Połysk
- Metaliczny do półmetalicznego
- Rysa
- Czarny
- Gęstość
- 4.95
- Łupliwość
- Pryzmatyczny.
- Przełam
- Nierówny
- Przezroczystość
- Nieprzezroczysty
- Układ krystaliczny
- Monokliniczny
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Charakterystyczną cechą hollandytu są promieniste, gwiaździste skupienia czarnych, igiełkowych kryształów wrośniętych w kwarc. Jako samodzielny minerał jest trudniejszy do identyfikacji. Można go rozpoznać po czarnej barwie, czarnej rysie, stosunkowo dużej gęstości i metalicznym połysku. Często występuje w formie skupień nerkowatych lub groniastych. ## Odróżnianie od podobnych Inkluzje hollandytu w kwarcu bywają mylone z inkluzjami rutylu lub turmalinu (schörlu). Rutyl tworzy jednak zwykle złociste lub czerwonobrązowe igły, często ułożone pod kątem 60/120 stopni, a nie promieniste gwiazdy. Czarny turmalin w kwarcu rzadko tworzy tak regularne, gwiaździste agregaty. Masywny hollandyt można pomylić z innymi tlenkami manganu, takimi jak piroluzyt, psylomelan czy kryptomelan. Do ich rozróżnienia często konieczne są zaawansowane badania, np. dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Kryształy hollandytu są pryzmatyczne, często z podłużnym prążkowaniem. Zazwyczaj są bardzo małe i występują w formie skupień włóknistych, promienistych (gwiazdy w kwarcu), a także nerkowatych, groniastych i masywnych.
Środowisko występowania
## Geneza Hollandyt jest minerałem powstającym w wyniku procesów hydrotermalnych oraz w strefach metamorfizmu kontaktowego i regionalnego, szczególnie w złożach manganu. Tworzy się w skałach bogatych w mangan, które uległy przeobrażeniu. Może również występować jako minerał wtórny w strefach utleniania kruszców manganu. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi tlenkami manganu, takimi jak piroluzyt, kryptomelan, psylomelan i braunit. W przypadku występowania w formie inkluzji, jego głównym minerałem towarzyszącym jest kwarc. W złożach metamorficznych może występować obok piedmontytu i hematytu. ## Lokalizacje Najważniejsze historyczne i obecne lokalizacje hollandytu to Indie (lokalizacja typowa w Madhya Pradesh) oraz Maroko. Okazy z inkluzjami w kwarcu, bardzo cenione przez kolekcjonerów, pochodzą głównie z Madagaskaru (region Ambatofinandrahana) oraz Brazylii. Wystąpienia odnotowano również w Australii, USA (Arizona, Kalifornia) i Szwecji (Långban).
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najwyżej cenione przez kolekcjonerów są okazy kwarcu z wyraźnymi, dobrze uformowanymi, gwiaździstymi inkluzjami hollandytu. Idealny okaz powinien mieć jedną lub więcej ostrych, trójwymiarowych "gwiazd" z cienkimi, czarnymi igiełkami, umieszczonych centralnie w przezroczystym, czystym i nieuszkodzonym krysztale kwarcu. Im większy kontrast i lepsza definicja gwiazdy, tym wyższa wartość. Masywne, niekrystaliczne formy hollandytu mają znacznie mniejszą wartość kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane na rynku kolekcjonerskim są okazy kwarcu z gwiaździstym hollandytem pochodzące z Madagaskaru. Są one uznawane za światowy standard jakości dla tego typu materiału. Historycznie ważne są również okazy z Indii, będące materiałem typowym dla tego minerału.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy hollandytu, zwłaszcza te w formie litych agregatów, można czyścić miękką, suchą szczoteczką w celu usunięcia kurzu. W przypadku okazów wrośniętych w kwarc, można je myć w letniej wodzie z użyciem delikatnego detergentu, a następnie dokładnie spłukać wodą destylowaną i osuszyć. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić delikatne inkluzje. ## Czego unikać Hollandyt jest wrażliwy na działanie silnych kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Mimo że jest stosunkowo stabilny, nie należy go poddawać gwałtownym zmianom temperatury. ## Przechowywanie Okazy, szczególnie te z delikatnymi, igiełkowymi kryształami lub w formie gwiaździstych inkluzji w kwarcu, najlepiej przechowywać w osobnych pudełkach lub gablotach, aby uniknąć zarysowań i uszkodzeń mechanicznych. Kwarc z inkluzjami hollandytu jest odporny na działanie światła słonecznego.