Hinsdalite

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup>Al<sub>3</sub>(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)(PO<sub>4</sub>)(OH)<sub>6</sub>

Hinsdalit to rzadki minerał z grupy fosforanów, siarczanów i arsenianów, tworzący drobne, szkliste kryształy o barwie od bezbarwnej do zielonkawej.

## Charakterystyka Hinsdalit jest złożonym hydroksyfosforanosiarczanem ołowiu i glinu, należącym do grupy beudantytu i supergrupy ałunitu. Występuje najczęściej w postaci bardzo małych, tabliczkowych lub romboedrycznych kryształów, rzadko przekraczających 1-2 mm. Tworzy także skupienia rozetowe, promieniste agregaty, masy ziemiste lub powłoki i naskorupienia na innych minerałach. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego, o szklistym lub matowym połysku. ## Właściwości fizyczne Kryształy hinsdalitu są kruche i wykazują twardość w skali Mohsa wynoszącą 4.5. Jego gęstość jest stosunkowo wysoka i mieści się w przedziale 3.86 - 3.96 g/cm³, co jest cechą charakterystyczną dla minerałów zawierających ołów. Połysk jest zazwyczaj szklisty, a na powierzchniach przełamu może być żywiczny lub matowy. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest najczęściej bezbarwny, biały, szary, zielonkawy lub żółtawy. Jego barwa zależy od domieszek i warunków krystalizacji. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa hinsdalitu pochodzi od hrabstwa Hinsdale w stanie Kolorado (USA), gdzie minerał ten został po raz pierwszy znaleziony i opisany. Został formalnie opisany przez Espera S. Larsena, Jr. i W. T. Schallera w 1911 roku na podstawie próbek z kopalni Golden Fleece w Lake City. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, hinsdalit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, będąc poszukiwanym przez kolekcjonerów minerałów rzadkich i mikromontów.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5
Połysk
Szklisty, Żywiczny
Rysa
Biała
Gęstość
3.86-3.96
Łupliwość
Doskonała wg {0001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie hinsdalitu w terenie jest trudne ze względu na mały rozmiar kryształów. Identyfikacja wymaga zazwyczaj analizy laboratoryjnej (XRD, EDS). W kolekcji można go wstępnie rozpoznać po charakterystycznym kształcie małych, romboedrycznych lub tabliczkowych kryształów, szklistym połysku i współwystępowaniu z innymi minerałami stref utleniania złóż kruszcowych. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi minerałami z supergrupy ałunitu, takimi jak korkit, beudantyt, svanbergit czy woodhouseit, które mają podobny wygląd i występują w tym samym środowisku. Pewne odróżnienie jest możliwe niemal wyłącznie za pomocą metod analitycznych, które pozwalają określić skład chemiczny (np. stosunek fosforu do arsenu czy siarki). ## Formy kryształów Hinsdalit krystalizuje w układzie trygonalnym. Najczęściej tworzy drobne, ostro zakończone romboedry lub pseudo-sześcienne kryształy. Spotykane są również kryształy tabliczkowe, często zebrane w rozetowe lub promieniste agregaty. Występuje także w formie skupień ziarnistych, mas ziemistych i naskorupień.

Środowisko występowania

## Geneza Hinsdalit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych złóż kruszców, zwłaszcza tych bogatych w ołów, glin, fosfor i siarkę. Tworzy się w wyniku reakcji kwaśnych, bogatych w siarczany wód z minerałami pierwotnymi (jak galena) i skałami otaczającymi bogatymi w glinokrzemiany i fosforany (np. apatyt). ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami wtórnymi strefy utleniania, takimi jak piromorfit, cerusyt, anglesyt, kwarc, baryt, fluoryt, rodochrozyt, a także z innymi członkami supergrupy ałunitu (korkit, beudantyt, woodhouseit, svanbergit). ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie to m.in. historyczna lokalizacja typowa w hrabstwie Hinsdale w Kolorado (USA); kopalnia Resuperferolitica w Silius na Sardynii (Włochy), skąd pochodzą dobrej jakości mikrokryształy; kopalnia Clara w Schwarzwaldzie (Niemcy); a także wystąpienia w Australii (kopalnia Dundas, Tasmania) i Wielkiej Brytanii (kopalnia Caldbeck Fells, Kumbira).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i lśniącymi kryształami, nawet jeśli są one niewielkie (mikromonty). Ważna jest przezroczystość i czystość kryształów oraz ich estetyczne rozmieszczenie na matrycy skalnej. Kontrastująca barwa matrycy (np. ciemny kwarc) podnosi atrakcyjność okazu. Okazy z rzadkich lokalizacji lub o nietypowej barwie (np. intensywnie zielone) są również wyżej oceniane. ## Popularne stanowiska Do najbardziej pożądanych przez kolekcjonerów należą okazy z kopalni Resuperferolitica na Sardynii, znane z doskonałych mikrokryształów. Cenione są również klasyczne okazy z lokalizacji typowej w Kolorado (USA) oraz z kopalni Clara w Niemczech, która dostarcza szerokiej gamy rzadkich minerałów wtórnych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Nie zaleca się czyszczenia ultradźwiękowego, które może uszkodzić kruche kryształy. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi silnymi chemikaliami, które mogą reagować z minerałem. Hinsdalit jest kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Najlepszym sposobem przechowywania hinsdalitu, zwłaszcza okazów mikromontowych, jest umieszczenie ich w zamykanych, wyściełanych pudełkach (tzw. pudełkach mikromontowych), które chronią przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od wilgoci.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej