Hibbingite
Wzór chemiczny: Fe<sup>2+</sup><sub>2</sub>(OH)<sub>3</sub>Cl
Hibbingit to rzadki hydroksychlorek żelaza(II), który na powietrzu gwałtownie utlenia się i ciemnieje, co stanowi jego główną cechę diagnostyczną.
Opis
## Charakterystyka Hibbingit jest minerałem z grupy halogenków, a konkretnie hydroksychlorkiem żelaza(II) o wzorze chemicznym γ-Fe₂(OH)₃Cl. W świeżym stanie, chroniony przed dostępem tlenu, tworzy bardzo małe, heksagonalne kryształy w formie płytek lub blaszki, a także ziarniste agregaty. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest skrajna niestabilność w warunkach atmosferycznych - pod wpływem tlenu gwałtownie utlenia się, zmieniając barwę z pierwotnej na znacznie ciemniejszą. ## Właściwości fizyczne Twardość hibbingitu w skali Mohsa wynosi około 3,5. Ma połysk szklisty, a świeże, nieutlenione fragmenty są przezroczyste do przeświecających. Gęstość minerału to około 3,16 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednej płaszczyźnie, zgodnej z podstawą kryształu heksagonalnego. ## Barwy i odmiany Świeżo odsłonięty hibbingit ma barwę od bladozielonej do zielonkawożółtej. W wyniku szybkiego utleniania żelaza(II) do żelaza(III) jego kolor zmienia się na brązowy, a ostatecznie niemal czarny. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1991 roku przez E.H. Dahlberg i B. Saini-Eidukat. Jego nazwa pochodzi od miasta Hibbing w stanie Minnesota (USA), w pobliżu którego znajduje się jego lokalizacja typowa - kompleks geologiczny Duluth. Został tam odkryty w rdzeniach wiertniczych pochodzących z głębokości, gdzie był chroniony przed utleniającym działaniem atmosfery. ## Zastosowania Hibbingit nie ma żadnych zastosowań przemysłowych. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego, głównie ze względu na swoją rzadkość, specyficzne warunki powstawania i niestabilność.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną hibbingitu jest jego gwałtowna zmiana barwy z bladozielonej na brązową lub czarną wkrótce po wystawieniu na działanie powietrza. Obserwacja ta, w połączeniu z występowaniem w specyficznym środowisku (np. rdzenie wiertnicze z formacji żelazistych), pozwala na jego wstępną identyfikację. ## Odróżnianie od podobnych Hibbingit można pomylić z innymi zielonkawymi minerałami wtórnymi żelaza. Kluczowe dla odróżnienia jest tempo i intensywność procesu utleniania, które dla hibbingitu są wyjątkowo szybkie. Akaganeit, inny hydroksychlorek żelaza, jest produktem utlenienia i ma od razu barwę żółtobrązową. Inne zielone chlorki i siarczany żelaza są zazwyczaj bardziej stabilne w warunkach atmosferycznych. ## Formy kryształów Hibbingit najczęściej występuje w postaci mikroskopijnej wielkości heksagonalnych płytek i blaszek. Tworzy również drobnoziarniste, pylaste lub masywne skupienia w szczelinach i pustkach skalnych.
Środowisko geologiczne
## Geneza Hibbingit powstaje w warunkach silnie redukcyjnych (beztlenowych) i przy podwyższonym stężeniu jonów chloru. Jego typowym środowiskiem są głęboko położone partie formacji żelazistych oraz zserpentynizowane perydotyty, gdzie tworzy się w wyniku procesów hydrotermalnych lub metamorficznych z udziałem słonych roztworów. Znajdowany jest głównie w rdzeniach wiertniczych. Został również zidentyfikowany jako składnik niektórych meteorytów oraz produkt korozji starożytnych artefaktów z żelaza, które spoczywały w beztlenowych, zasolonych osadach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z magnetytem, syderytem, iowaitem, greenalitem, kwarcem oraz minerałami z grupy serpentynu. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska hibbingitu na świecie to lokalizacja typowa w kompleksie Duluth w Minnesocie (USA) oraz wystąpienia w ultrazasadowych intruzjach w rejonie Norylska i na Półwyspie Tajmyr w Rosji. Notowany był także w kopalniach w Ontario (Kanada) oraz jako składnik meteorytów znalezionych w Afryce Północno-Zachodniej (NWA).
Rzadkość
Bardzo rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Jako minerał niemal niespotykany w handlu kolekcjonerskim, hibbingit jest ceniony głównie w kolekcjach naukowych i instytucjonalnych. O wartości okazu decyduje przede wszystkim jego "świeżość" - czyli jak najmniejszy stopień utlenienia, co przekłada się na zachowanie pierwotnej, zielonkawej barwy. Istotna jest również precyzyjna dokumentacja lokalizacji oraz obecność minerałów towarzyszących, potwierdzających paragenezę. ## Popularne stanowiska Najbardziej wartościowe pod względem naukowym okazy pochodzą z lokalizacji typowej w USA (Duluth Complex) oraz z rosyjskich intruzji w rejonie Norylska. Są to jednak materiały dostępne niemal wyłącznie w obiegu instytucjonalnym i badawczym.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Minerał jest ekstremalnie wrażliwy na wilgoć i tlen, dlatego nie wolno go czyścić przy użyciu wody ani żadnych płynnych chemikaliów. Czyszczenie mechaniczne, np. bardzo delikatnym pędzelkiem, jest teoretycznie możliwe, ale ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów i ich kruchość, zazwyczaj nie jest praktykowane ani zalecane. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu okazu z powietrzem i wilgocią, które powodują jego nieodwracalny rozkład (utlenienie). Niewskazane jest również eksponowanie go na działanie światła słonecznego oraz podwyższonej temperatury, które mogą przyspieszać procesy degradacji. ## Przechowywanie Okazy hibbingitu wymagają specjalnych warunków przechowywania. Należy je trzymać w szczelnych, hermetycznych pojemnikach, najlepiej w atmosferze gazu obojętnego (np. argonu) lub przynajmniej z użyciem pochłaniaczy wilgoci (żelu krzemionkowego). Pojemnik powinien być przechowywany w ciemnym i chłodnym miejscu.