Heptasartorite
Wzór chemiczny: Tl¹⁺₇Pb²⁺₂₂As³⁺₅₅S²⁻₁₀₈
Heptasartoryt to rzadki, ołowiano-szary siarkosól ołowiu, arsenu i talu, występujący w formie drobnych, wrosłych ziaren.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 3-3.5
- Połysk
- Metaliczny
- Rysa
- Ciemnobrązowa
- Gęstość
- 4.9
- Łupliwość
- (100}
- Przełam
- Muszlowy
- Przezroczystość
- Nieprzezroczysty
- Układ krystaliczny
- Monokliniczny
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Rozpoznanie heptasartorytu gołym okiem jest niemożliwe. Jego identyfikacja opiera się na analizie chemicznej (np. za pomocą mikrosondy elektronowej - EDS/WDS) w celu potwierdzenia obecności i proporcji talu, ołowiu i arsenu. Cechy fizyczne takie jak szara barwa, metaliczny połysk i ciemnobrązowa rysa są niespecyficzne i wspólne dla wielu siarkosoli. ## Odróżnianie od podobnych Heptasartoryt jest wizualnie nieodróżnialny od innych rzadkich siarkosoli z grupy sartorytu występujących w Lengenbach, takich jak sartoryt, sartoryt-9c, czy edenharteryt. Pewne rozróżnienie możliwe jest wyłącznie na podstawie szczegółowych badań krystalograficznych i chemicznych. ## Formy kryształów Minerał ten nie tworzy dobrze wykształconych kryształów. Występuje w formie anhedralnych, nieregularnych ziaren wrośniętych w skałę macierzystą (najczęściej dolomit) lub inne siarkosole.
Środowisko występowania
## Geneza Heptasartoryt powstaje w wyniku procesów hydrotermalnych w złożach metamorficznych. W typowej lokalizacji (Lengenbach) krystalizuje w żyłach przecinających dolomityczne marmury, w środowisku bogatym w arsen, ołów, siarkę i tal. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi siarkosolami arsenu i ołowiu, często tworząc z nimi przerosty. Do najczęstszych minerałów towarzyszących należą sartoryt, baumhaueryt, rathyt, dufrénoysyt, a także realgar, aurypigment i piryt. Występuje w towarzystwie dolomitu jako minerału skałotwórczego. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania heptasartorytu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kamieniołom Lengenbach, w dolinie Binn, w kantonie Valais w Szwajcarii. Jest to stanowisko znane z występowania wielu unikatowych i rzadkich siarkosoli.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Jakość okazu heptasartorytu jest oceniana przede wszystkim na podstawie potwierdzenia jego tożsamości za pomocą analizy chemicznej. Ponieważ występuje on w formie mikroskopijnych ziaren, wartość kolekcjonerska jest związana z bogactwem asocjacji mineralnej na danym fragmencie skały. Okazy z widocznymi, choćby pod mikroskopem, przerostami z innymi rzadkimi siarkosolami z Lengenbach są najbardziej pożądane. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów heptasartorytu jest kamieniołom Lengenbach w Szwajcarii. Materiał pochodzący z tego miejsca jest niezwykle ceniony przez kolekcjonerów specjalizujących się w systematyce minerałów oraz w mikrominerałach.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy z heptasartorytem należy traktować z najwyższą ostrożnością. Czyszczenie powinno ograniczać się do delikatnego usunięcia kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub gruszki fotograficznej. Ze względu na obecność toksycznego talu i arsenu, wszelkie czynności należy wykonywać w rękawiczkach i unikać wdychania pyłu. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami, które mogą reagować z siarkosolami. Minerał jest miękki, więc należy chronić go przed zarysowaniem i uderzeniami. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na działanie silnych kwasów. ## Przechowywanie Okazy heptasartorytu, jako mikrominerały, najlepiej przechowywać w zamykanych, przezroczystych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na toksyczność, pudełko powinno być wyraźnie oznaczone, a minerał przechowywany z dala od dzieci i zwierząt.