Hentschelite

Wzór chemiczny: Cu²⁺Fe³⁺₂(PO₄)₂(OH)₂

Hentschelit to rzadki fosforan miedzi i żelaza, tworzący charakterystyczne, niemal czarne kryształy o silnym, niemal metalicznym połysku.

## Charakterystyka Hentschelit jest minerałem z grupy fosforanów, chemicznie uwodnionym fosforanem miedzi i żelaza. Występuje w formie bardzo małych, lecz dobrze wykształconych kryształów, często o pseudooktaedrycznym kształcie. Jego barwa jest tak ciemna - od zielonoczarnej do czarnej - że poszczególne kryształy trudno obserwować bez powiększenia. Tworzy najczęściej naloty i druzy krystaliczne w szczelinach skał. ## Właściwości fizyczne Kryształy hentschelitu, mimo niewielkich rozmiarów, cechują się dużą twardością, wynoszącą 3,5 w skali Mohsa. Mają silny, szklisty do niemal metalicznego połysk. Są nieprzezroczyste lub jedynie przeświecające na najcieńszych krawędziach. Gęstość minerału jest stosunkowo duża i wynosi około 3,95 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten nie wykazuje zróżnicowania barwnego. Jego kolor jest niezmiennie ciemny, od czarnego do bardzo ciemnozielonego. Nie wyróżnia się żadnych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa hentschelit została nadana na cześć Gerharda Hentschela (1930-1997), niemieckiego mineraloga amatora i kuratora mineralogicznego, który wniósł znaczący wkład w badania mineralogii regionu Eifel w Niemczech. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1984 roku na podstawie próbek z kopalni Reiche Zeche koło Freibergu w Saksonii (Niemcy). ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i występowanie w formie niewielkich kryształów, hentschelit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub mikromontażach.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3.5
Barwa: Dark green to greenish black
Połysk: Vitreous to sub-metallic
Rysa: Pale green
Gęstość: 0
Łupliwość: Indistinct on {010}
Przełam: Irregular/Uneven
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi hentschelitu są jego czarna lub bardzo ciemnozielona barwa, silny połysk oraz występowanie w formie drobnych, lśniących kryształów o pseudooktaedrycznym kształcie. Kluczowe jest również środowisko występowania - strefy utleniania złóż kruszcowych, często w towarzystwie innych wtórnych fosforanów. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi ciemnymi minerałami wtórnymi, takimi jak tenoryt (CuO) czy niektóre odmiany goethytu. Hentschelit wyróżnia się jednak specyficznym kształtem kryształów i zielonkawym odcieniem widocznym w silnym oświetleniu. Ostateczne odróżnienie od lazulitu, z którym tworzy serię, wymaga zaawansowanych badań chemicznych (EDS) lub rentgenowskich (XRD). ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj bardzo małe, rzadko przekraczają 1 mm. Przybierają formy pseudooktaedryczne lub klinowate. Najczęściej tworzą skupienia ziarniste, naloty lub druzy drobnych, błyszczących kryształów w szczelinach i na powierzchni innych minerałów.

Środowisko występowania

## Geneza Hentschelit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców, głównie miedzi. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnych minerałów zawierających miedź, żelazo i fosfor w środowisku bogatym w tlen. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami fosforanowymi i siarczanowymi. Do jego typowych minerałów towarzyszących należą: rockbridgeit, strengit, chalkosyderyt, turyngit, kwarc, baryt, a także minerały z grupy lazulitu-skorzalitu, z którymi tworzy roztwór stały. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska tego minerału znajdują się w Niemczech, skąd pochodzi okaz typowy (kopalnia Reiche Zeche, Freiberg, Saksonia) oraz z kamieniołomu Rothläufchen w Waldgirmes (Hesja). Znany jest również z Portugalii (kopalnia Miguel Vacas), Hiszpanii (El Tesorero), a także z rzadkich wystąpień w Australii i Stanach Zjednoczonych (np. w New Hampshire).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy hentschelitu to te, które posiadają bogate druzy z licznymi, dobrze wykształconymi i błyszczącymi kryształami, wyraźnie odcinającymi się od skały macierzystej (matrycy). Kontrast barwny, na przykład z białym kwarcem lub barytem, znacznie podnosi atrakcyjność wizualną. Wielkość kryształów, choć zawsze niewielka, jest istotnym czynnikiem - okazy z kryształami zbliżającymi się do 1 mm są uważane za wyjątkowe. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy pochodzące z niemieckiej lokalizacji Waldgirmes (kamieniołom Rothläufchen). Charakteryzują się one wyjątkowo ostrymi i błyszczącymi kryształami, często na kontrastującym podłożu. Okazy z lokalizacji typowej (Freiberg) mają głównie znaczenie historyczne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy hentschelitu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej za pomocą sprężonego powietrza w celu usunięcia kurzu. W razie konieczności można użyć miękkiego pędzelka i wody destylowanej, a następnie dokładnie osuszyć okaz. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić delikatne kryształy. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Nie należy go podgrzewać ani narażać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy hentschelitu, zwłaszcza te w formie mikromontaży, najlepiej przechowywać w zamykanych, przezroczystych pudełkach (typu "micromount box"), które chronią je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne nie jest zalecana, choć minerał nie jest szczególnie wrażliwy na światło.