Hemleyite

Wzór chemiczny: Fe<sup>2+</sup>SiO<sub>3</sub>

Hemleyit to wysokociśnieniowy polimorf krzemianu żelaza o strukturze perowskitu, znajdowany w zszokowanych meteorytach.

## Charakterystyka Hemleyit jest niezwykle rzadkim minerałem z grupy perowskitu, stanowiącym wysokociśnieniową odmianę polimorficzną krzemianu żelaza(II). Występuje w postaci submikroskopowych ziaren lub lamelek, zwykle o wielkości poniżej jednego mikrometra. Ze względu na swój rozmiar, jego cechy wizualne nie są możliwe do zaobserwowania gołym okiem ani pod standardowym mikroskopem optycznym. Obserwowany w świetle odbitym pod mikroskopem elektronowym jest czarny i nieprzezroczysty. ## Właściwości fizyczne Kryształy hemleyitu są zbyt małe, aby można było określić ich twardość czy przełam. Gęstość minerału, obliczona na podstawie parametrów komórki elementarnej, wynosi około 5,17 g/cm³. Wykazuje połysk submetaliczny. Jest minerałem w pełni nieprzezroczystym. ## Barwy i odmiany Minerał jest czarny. Nie są znane żadne jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Hemleyit został oficjalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2017 roku pod numerem IMA2017-088. Jego nazwa honoruje Russella J. Hemleya, amerykańskiego geofizyka i pioniera w dziedzinie badań materii pod ekstremalnie wysokim ciśnieniem. Minerał został po raz pierwszy zidentyfikowany w żyłach szokowych w obrębie meteorytu Tenham, który spadł w Australii. ## Zastosowania Hemleyit nie ma żadnych zastosowań komercyjnych ani przemysłowych. Jego znaczenie jest czysto naukowe, ponieważ jego występowanie dostarcza kluczowych informacji o warunkach ekstremalnego ciśnienia i temperatury panujących podczas uderzeń meteorytów oraz, potencjalnie, w głębokich partiach płaszcza Ziemi.

Właściwości

Połysk
Submetaliczny
Gęstość
5.17
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Ortorombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja hemleyitu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik analitycznych. Wymaga użycia mikroskopii elektronowej (SEM), mikrosondy elektronowej (EMPA) do analizy składu chemicznego oraz dyfrakcji rentgenowskiej (XRD) lub dyfrakcji elektronów do potwierdzenia jego unikalnej, perowskitowej struktury krystalicznej. Nie da się go rozpoznać wizualnie. ## Odróżnianie od podobnych Hemleyit musi być odróżniany od innych polimorfów FeSiO₃, takich jak ferrosilit (o strukturze piroksenu), który tworzy się w warunkach niższego ciśnienia. W obrębie żył szokowych w meteorytach współwystępuje z bridgmanitem ((Mg,Fe)SiO₃), od którego odróżnia go dominacja żelaza nad magnezem. Rozróżnienie opiera się wyłącznie na analizie strukturalnej i chemicznej. ## Formy kryształów Tworzy submikroskopowe, tabliczkowe lub blaszkowate kryształy, często ułożone w formie lamelek wrostkowych wewnątrz kryształów bridgmanitu lub ringwooditu. Występuje także jako drobne, nieregularne ziarna w agregatach.

Środowisko występowania

## Geneza Hemleyit jest minerałem wysokociśnieniowym, formującym się w warunkach ekstremalnego ciśnienia (powyżej 20 GPa) i wysokiej temperatury. Takie warunki powstają w naturze podczas impaktów meteorytów o dużej prędkości, prowadzących do metamorfizmu szokowego. Uważa się również, że faza o strukturze hemleyitu może być istotnym składnikiem dolnego płaszcza Ziemi. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w paragenezie z innymi minerałami wysokociśnieniowymi w obrębie żył szokowych w meteorytach. Najczęściej towarzyszą mu bridgmanit, ringwoodyt, akimotoit, a także majorit, magnezjowüstyt oraz metaliczne stopy żelaza i niklu (kamacyt, taenit). ## Lokalizacje Jego występowanie zostało potwierdzone w kilku zszokowanych chondrytach zwyczajnych typu L6. Lokalizacja typowa to meteoryt Tenham, znaleziony w Queensland w Australii. Inne potwierdzone stanowisko to meteoryt Suizhou, który spadł w prowincji Hubei w Chinach.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Tradycyjne kryteria oceny okazów nie mają zastosowania do hemleyitu. Wartość kolekcjonerska i naukowa leży w samym fakcie obecności tego minerału w okazie meteorytu, potwierdzonej badaniami. Najcenniejszymi obiektami są polerowane płytki cienkie (thin sections) z meteorytu, na których pod mikroskopem można zidentyfikować żyły szokowe zawierające hemleyit. ## Popularne stanowiska Jedynymi źródłami pozyskania okazów zawierających hemleyit są miejsca znalezienia lub spadku meteorytów, w których został on zidentyfikowany. Najważniejsze z nich to obszar Tenham Station w Australii oraz okolice Suizhou w Chinach.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Czyszczenie pojedynczych kryształów hemleyitu jest niemożliwe ze względu na ich mikroskopijny rozmiar i występowanie w postaci inkluzji. Pielęgnacja dotyczy wyłącznie okazu macierzystego (meteorytu). ## Czego unikać Okazy meteorytów zawierające hemleyit należy chronić przed wilgocią, która może powodować rdzewienie faz metalicznych i degradację całej próbki. Należy unikać kontaktu z chemikaliami, skrajnych temperatur oraz ultradźwięków. ## Przechowywanie Meteoryty z hemleyitem najlepiej przechowywać w suchym środowisku, najlepiej w pojemniku z pochłaniaczem wilgoci (eksykatorze) lub w szczelnej gablocie. Zapobiega to powolnemu utlenianiu i rozpadowi minerałów wchodzących w skład okazu.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej