Hedenbergite

Wzór chemiczny: CaFe²⁺Si₂O₆

Hedenbergit to bogaty w żelazo piroksen z grupy klinopiroksenów, tworzący ciemnozielone do czarnych kryształy, często spotykany w skałach metamorficznych.

## Charakterystyka Hedenbergit jest minerałem z grupy krzemianów, należącym do szeregu diopsyd-hedenbergit. Jest to końcowe, bogate w żelazo ogniwo tego szeregu. Tworzy kryształy o pokroju słupkowym, tabliczkowym lub igiełkowym, często z charakterystycznym prążkowaniem na ścianach. Występuje również w formie skupień ziarnistych, promienistych, włóknistych lub zbitych mas. Jego barwa jest zazwyczaj ciemna, od ciemnozielonej, przez zielonoczarną, aż do niemal czarnej. Rzadziej spotyka się okazy brązowozielone lub brązowe. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 5.5-6.5 w skali Mohsa. Ma szklisty, a na powierzchniach przełamu czasem żywiczny połysk. Jest zazwyczaj nieprzezroczysty, a w cienkich odłamkach lub na krawędziach kryształów bywa przeświecający. Jego gęstość jest stosunkowo wysoka i wynosi od 3.5 do 3.6 g/cm³. ## Barwy i odmiany Dominującą barwą hedenbergitu jest ciemna zieleń w różnych odcieniach, przechodząca w czerń w miarę wzrostu zawartości żelaza. Niektóre odmiany mogą zawierać domieszki manganu (tworząc przejścia do johannsenitu) lub cynku. Nie wyróżnia się nazw handlowych ani powszechnie akceptowanych odmian barwnych, a klasyfikacja opiera się głównie na składzie chemicznym. ## Historia i nazwa Nazwa hedenbergit została nadana na cześć szwedzkiego chemika i mineraloga M.A. Ludwiga Hedenberga, który jako pierwszy przeprowadził analizę chemiczną tego minerału w 1819 roku. Minerał został opisany na podstawie okazów znalezionych w Szwecji. ## Zastosowania Ze względu na swoją pospolitość i brak szczególnych walorów estetycznych, hedenbergit nie ma istotnego zastosowania przemysłowego ani jubilerskiego. Stanowi natomiast ważny minerał skałotwórczy, będący przedmiotem zainteresowania naukowego w petrologii i mineralogii. Jest również ceniony przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach skałotwórczych i systematyce minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5-6.5
Barwa
Brownish green, black
Połysk
Vitreous, resinous
Rysa
White, grey
Gęstość
3.56
Łupliwość
Good on {110}
Przełam
Irregular/Uneven,Conchoidal
Przezroczystość
Transparent,Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi hedenbergitu są jego ciemnozielona do czarnej barwa, szklisty połysk oraz pokrój kryształów - najczęściej słupkowy lub tabliczkowy. Ważną wskazówką jest jego stosunkowo wysoka gęstość oraz twardość. Występuje w charakterystycznych paragenezach, zwłaszcza w skarnach. ## Odróżnianie od podobnych Najczęściej mylony jest z innymi ciemnymi piroksenami i amfibolami. Od augitu odróżnia go często bardziej intensywna, zielona barwa i nieco inny pokrój kryształów. Od hornblendy (amfibolu) różni się kątami łupliwości - u piroksenów (w tym hedenbergitu) wynoszą one około 87° i 93°, podczas gdy u amfiboli około 56° i 124°. Różnica ta jest jednak trudna do zaobserwowania bez odpowiedniego sprzętu. Pomocna może być też jaśniejsza, szarozielona rysa. ## Formy kryształów Kryształy hedenbergitu są jednoskośne, zazwyczaj o pokroju krótkosłupowym, grubotabliczkowym lub igiełkowym. Często tworzą skupienia promieniste, ziarniste, włókniste lub zbite masy skalne. Na ścianach kryształów nierzadko widoczne jest podłużne prążkowanie.

Środowisko występowania

## Geneza Jest to typowy minerał skał metamorficznych kontaktowych, zwłaszcza skarnów żelazowych, powstających na kontakcie intruzji magmowych z węglanowymi skałami osadowymi (wapieniami, dolomitami). Występuje również w zmetamorfizowanych formacjach żelazistych, sjenitach nefelinowych oraz rzadziej w niektórych skałach magmowych. ## Asocjacje mineralne Minerałami współwystępującymi z hedenbergitem są najczęściej diopsyd, granaty (andradyt, grossular), magnetyt, kalcyt, kwarc, epidot, wezuwian, wollastonit, a także siarczki takie jak piryt czy pirotyn. ## Lokalizacje Znaczące złoża i dobrze wykształcone okazy pochodzą z wielu miejsc na świecie. Do klasycznych lokalizacji należą: kopalnie w regionie Dalarna i Västmanland w Szwecji; Wyspa Elba i Traversella we Włoszech; Dalniegorsk na Syberii (Rosja), gdzie znaleziono duże, dobrze wykształcone kryształy. Inne znane stanowiska to Broken Hill (Australia), Franklin (New Jersey, USA) oraz liczne skarny w Chinach, Japonii i Meksyku.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami o dużych rozmiarach. Pożądane są kryształy o intensywnej, ciemnozielonej barwie i silnym połysku. Atrakcyjność okazu znacznie podnoszą kontrasty barwne i asocjacje z innymi minerałami, takimi jak różowy rodonit, biały kwarc, kalcyt czy metaliczny magnetyt. Szczególnie poszukiwane są promieniste agregaty z Dalniegorska. ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze okazy kolekcjonerskie, znane z dużych, promienistych agregatów o intensywnie zielonej barwie, pochodzą z Dalniegorska w Rosji. Klasyczne, historyczne okazy pochodzą ze szwedzkich kopalń (np. Nordmark). Z kolei z wyspy Serifos w Grecji pochodzą unikalne asocjacje hedenbergitu w formie inkluzji w kwarcu, tworzące tzw. "kwarc hedenbergitowy".

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy hedenbergitu można bezpiecznie czyścić za pomocą letniej wody z dodatkiem łagodnego mydła i miękkiej szczoteczki. Należy unikać silnych detergentów. Po umyciu okaz trzeba dokładnie wypłukać, najlepiej w wodzie destylowanej, i pozostawić do całkowitego wyschnięcia. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami, które mogą trawić powierzchnię minerału. Hedenbergit jest stosunkowo stabilny, ale należy unikać gwałtownych zmian temperatury. Mimo dobrej twardości, jest kruchy i podatny na uszkodzenia mechaniczne przy uderzeniu. ## Przechowywanie Okazy hedenbergitu najlepiej przechowywać w osobnych pudełkach lub na podstawkach, aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały (np. kwarc). Nie wymaga specjalnych warunków dotyczących światła czy wilgotności, ale zaleca się chronić go przed kurzem.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej