Hayyanite

Wzór chemiczny: Cu<sup>1+</sup><sub>5</sub>Ag<sup>1+</sup><sub>11</sub>Pb<sup>2+</sup><sub>76</sub>Sb<sup>3+</sup><sub>71</sub>As<sup>3+</sup><sub>17</sub>As<sup>2+</sup><sub>8</sub>S<sup>2-</sup><sub>224</sub>

Hayyanit to niezwykle rzadki, ołowiano-srebrowo-miedziany siarkosól antymonowo-arsenowy, występujący w formie mikroskopijnych, metalicznych ziaren.

## Charakterystyka Hayyanit jest bardzo rzadkim minerałem z grupy siarkosoli, zidentyfikowanym jako nowy gatunek mineralny w 2016 roku. Występuje w postaci niezwykle małych, anhedralnych (nie wykazujących własnej formy krystalograficznej) ziaren, o rozmiarach nieprzekraczających 150 mikrometrów. Jest nieprzezroczysty i ma metaliczny połysk. Jego barwa w świetle odbitym jest szarobiała, z subtelnym, kremowym odcieniem. ## Właściwości fizyczne Z uwagi na mikroskopijny rozmiar ziaren, większość właściwości fizycznych hayyanitu nie została precyzyjnie określona. Twardość jest szacowana na podstawie analogii z innymi siarkosolami ołowiu, ale nie została zmierzona. Gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 6.03 g/cm³. ## Historia i nazwa Minerał został nazwany na cześć Dżabira ibn Hajjana (ok. 721-815), arabskiego alchemika i uczonego, któremu przypisuje się autorstwo wielu prac z zakresu chemii, alchemii i metalurgii. Nazwa została zatwierdzona przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2016 roku (numer IMA 2016-013). Typowy materiał jest przechowywany w kolekcjach Muzeum Historii Naturalnej w Londynie.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5-4
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
6.03
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja hayyanitu jest możliwa wyłącznie za pomocą zaawansowanych technik laboratoryjnych. Wymaga analizy składu chemicznego metodą mikrosondy elektronowej (EDS/WDS) oraz badań strukturalnych, takich jak dyfrakcja elektronów wstecznie rozproszonych (EBSD). W świetle odbitym pod mikroskopem kruszcowym wykazuje słaby pleochroizm i anizotropię. ## Odróżnianie od podobnych Hayyanit występuje w paragenezie z innymi, wizualnie bardzo podobnymi siarkosolami ołowiu, takimi jak tintinait, owyheeit czy jamesonit. Pewne rozróżnienie od tych minerałów jest niemożliwe bez szczegółowej analizy chemicznej, która pozwala określić unikalne proporcje miedzi, srebra, ołowiu, antymonu i arsenu. ## Formy kryształów Hayyanit tworzy wyłącznie mikroskopijne, anhedralne (ksenomorficzne) ziarna, często zrośnięte z innymi siarkosolami. Nie zaobserwowano jego automorficznych, dobrze wykształconych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Hayyanit powstaje w wyniku procesów hydrotermalnych. Na stanowisku typowym (kopalnia Uchucchacua) został znaleziony w żyłach polimetalicznych przecinających wapienie i margle z okresu kredy. Jego krystalizacja zachodziła w złożonych warunkach, w obecności roztworów bogatych w siarkę, antymon, arsen, ołów, srebro i miedź. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z wieloma innymi siarkosolami i siarczkami. Na stanowisku typowym znaleziono go w bezpośrednim sąsiedztwie tintinaitu, owyheeitu, jamesonitu, tetraedrytu, pirytu, sfalerytu, galeny, alabandynu, piroksenoidów manganowych oraz kwarcu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania hayyanitu na świecie jest jego lokalizacja typowa: kopalnia Uchucchacua w prowincji Oyón, w regionie Lima w Peru. Jest to jedno z najbardziej znanych na świecie stanowisk rzadkich siarkosoli.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Z uwagi na mikroskopowy charakter i ekstremalną rzadkość, hayyanit nie jest minerałem dostępnym na rynku kolekcjonerskim. Jego wartość jest czysto naukowa. Jedynym kryterium "jakości" jest możliwość jednoznacznej identyfikacji ziarna w badanej próbce skalnej i jego asocjacja z innymi rzadkimi minerałami.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na ekstremalną rzadkość i mikroskopijny rozmiar, okazy hayyanitu nie są przedmiotem czyszczenia w warunkach kolekcjonerskich. Wszelkie operacje na materiale typowym mogą być przeprowadzane wyłącznie w warunkach laboratoryjnych przez wyspecjalizowany personel. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z jakimikolwiek chemikaliami, ultradźwiękami oraz ekstremalnymi zmianami temperatury. Jako siarkosól, może być wrażliwy na utlenianie w wilgotnym środowisku. ## Przechowywanie Okazy powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w specjalistycznych pojemnikach (np. typu membrane box), chroniących przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Przechowywanie w suchym środowisku, najlepiej z pochłaniaczem wilgoci, jest kluczowe dla zachowania integralności minerału.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej