Haynesite

Wzór chemiczny: (U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>3</sub>(Se<sup>4+</sup>O<sub>3</sub>)<sub>2</sub>(OH)<sub>2</sub>·5H<sub>2</sub>O

Haynesit to bardzo rzadki, wtórny minerał uranylu i selenu, tworzący drobne, żółte kryształy o szklistym połysku.

## Charakterystyka Haynesit jest uwodnionym seleninem wodorotlenkowym uranylu. Występuje w postaci bardzo małych, igiełkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają 1 mm długości. Kryształy te często tworzą promieniste agregaty, rozetki lub chaotyczne skupienia przypominające filc. Ze względu na swój skład chemiczny, minerał ten jest silnie radioaktywny. ## Właściwości fizyczne Kryształy haynesitu wykazują szklisty połysk i są przezroczyste do przeświecających. Twardość w skali Mohsa wynosi około 1.5-2, co czyni go bardzo miękkim minerałem. Gęstość obliczona na podstawie wzoru i parametrów komórki wynosi 4.88 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten ma charakterystyczną, jasnożółtą do żółtopomarańczowej barwę. Nie wyróżniono żadnych jego odmian. ## Historia i nazwa Haynesit został odkryty w kopalni uranu Repete w hrabstwie San Juan w stanie Utah, USA. Opisano go w 1991 roku i nazwano na cześć Patricka Eugene'a Haynesa (ur. 1953), amerykańskiego geologa i kolekcjonera minerałów, który jako pierwszy znalazł ten minerał. ## Zastosowania Haynesit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie jako bardzo rzadki minerał wtórny uranu.

Właściwości

Twardość Mohsa
1.5-2
Połysk
Szklisty
Rysa
Jasnożółta
Gęstość
4.88
Łupliwość
Dobra wg {010}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Haynesit można rozpoznać po jego charakterystycznej, jasnożółtej barwie, igiełkowej formie kryształów tworzących promieniste agregaty oraz występowaniu w strefach utlenienia złóż uranowych. Kluczową cechą diagnostyczną jest jego silna radioaktywność. Pod wpływem krótkofalowego światła UV wykazuje słabą, zieloną fluorescencję. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi wtórnymi minerałami uranu o podobnej barwie i formie, takimi jak uranofan, carnotyt czy tyuyamunit. Odróżnienie często wymaga zaawansowanych metod analitycznych, jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). Haynesit wyróżnia się jednak współwystępowaniem z innymi seleninami uranylu, co jest rzadkością dla większości minerałów wtórnych uranu. ## Formy kryształów Tworzy wydłużone, igiełkowe lub listewkowe kryształy, zakończone płaskimi ścianami. Kryształy te niemal zawsze występują w postaci promienistych lub splątanych agregatów, a także jako powłoki i naloty na skale macierzystej.

Środowisko występowania

## Geneza Haynesit jest wtórnym minerałem powstającym w strefie utlenienia (wietrzenia) złóż uranowych bogatych w selen. Tworzy się w wyniku działania wód gruntowych na pierwotne rudy uranu (uraninit) i selenu w warunkach pustynnych. Powstaje bezpośrednio na powierzchni skał, w spękaniach i pustkach. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranylu i selenu, takimi jak andersonit, boltwoodit, gips, jarosyt, a zwłaszcza z innymi seleninami: guilleminitem, demesmaekeritem i marthozitem. Minerały te często tworzą złożone, wielobarwne naloty. ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska haynesitu na świecie znajdują się w USA, w stanie Utah (hrabstwo San Juan), skąd pochodzi jego holotyp (kopalnie Repete, Freedom #2, Vanadium Queen). Znaleziono go również w Czechach, w złożu uranu w pobliżu miejscowości Slavkovice na Morawach.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy haynesitu to te z dobrze wykształconymi, wyraźnymi kryształami tworzącymi estetyczne, promieniste agregaty na kontrastującej matrycy skalnej. Intensywność i czystość żółtej barwy również podnoszą wartość okazu. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, okazy są oceniane głównie pod powiększeniem. Ważne jest również bogactwo asocjacji z innymi rzadkimi seleninami uranylu. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typowej w hrabstwie San Juan w Utah, USA. Stanowiska te dostarczyły najlepszych znanych kryształów tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Haynesit jest niezwykle delikatny, miękki i potencjalnie rozpuszczalny. Czyszczenie mechaniczne jest wysoce niewskazane. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć strumienia sprężonego powietrza do usunięcia luźnego kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i innymi chemikaliami. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami i innymi płynami, które mogą go uszkodzić lub rozpuścić. Jako minerał uwodniony, jest wrażliwy na zmiany temperatury i wilgotności, które mogą prowadzić do jego dehydratacji i zniszczenia. Należy chronić go przed ultradźwiękami, wibracjami i uderzeniami. Ze względu na zawartość uranu, jest silnie radioaktywny i wymaga bezpiecznego obchodzenia się z nim. ## Przechowywanie Okazy haynesitu należy przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych, wyściełanych pojemnikach (typu "micromount"), aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Przechowywać z dala od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu przez promieniowanie. Należy stosować odpowiednie środki ostrożności dla materiałów radioaktywnych - przechowywać w miejscu o dobrej wentylacji, z dala od miejsc stałego przebywania ludzi i myć ręce po każdym kontakcie.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej