Haxonite

Wzór chemiczny: (Fe,Ni)<sub>₂₃</sub>C<sub>₆</sub>

Heksonit to rzadki węglik żelaza i niklu, występujący niemal wyłącznie w meteorytach żelaznych, tworzący mikroskopijne wrostki.

## Charakterystyka Heksonit jest rzadkim minerałem z grupy węglików, będącym naturalnym stopem żelaza i niklu. Tworzy mikroskopijnej wielkości, nieregularne ziarna i blaszki, najczęściej jako wrostki w kamacycie - innym minerale meteorytów żelaznych. Ze względu na swój skład i występowanie jest obiektem badań naukowych nad procesami zachodzącymi w jądrach planetoid. Jego obserwacja wymaga zazwyczaj użycia mikroskopu, gdyż makroskopowe kryształy nie są znane. ## Właściwości fizyczne Jako minerał nieprzezroczysty i metaliczny, heksonit charakteryzuje się silnym, metalicznym połyskiem. Jest twardy, z twardością w skali Mohsa ocenianą na 5.5 do 6. Jego gęstość jest wysoka i wynosi około 7.66 g/cm³, co jest typowe dla minerałów bogatych w żelazo. ## Barwy i odmiany Minerał ten ma barwę od kremowobiałej do cynowobiałej, często z żółtawym odcieniem. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa heksonit pochodzi od nazwiska Howarda Horace'a Niningera (1887-1986), amerykańskiego pioniera w badaniach meteorytów, który używał pseudonimu "H.H. Haxon". Minerał został po raz pierwszy opisany w 1971 roku przez E.R.D. Scotta, który znalazł go w meteorytach Toluca i Coahuila. Zatwierdzenie przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) nastąpiło w tym samym roku. ## Zastosowania Heksonit nie ma żadnych zastosowań przemysłowych ani komercyjnych. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako składnik rzadkich typów meteorytów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5.5-6
Połysk: Metaliczny
Rysa: Czarna
Gęstość: 7.66
Łupliwość: Brak
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny: Regularny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja heksonitu jest możliwa niemal wyłącznie za pomocą zaawansowanych technik laboratoryjnych, takich jak metalografia (obserwacje mikroskopowe trawionych powierzchni) i mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS). W badaniach mikroskopowych w świetle odbitym odróżnia się od otaczającego go kamacytu nieco inną barwą i twardszą reakcją na polerowanie. ## Odróżnianie od podobnych Heksonit występuje w paragenezie z innymi minerałami meteorytowymi. Od kamacytu (Fe,Ni) odróżnia go wyższa twardość i odporność na trawienie kwasem azotowym. Od cohenitu ((Fe,Ni,Co)₃C) różni się składem chemicznym i subtelnymi właściwościami optycznymi. Od schreibersytu ((Fe,Ni)₃P) odróżnia go brak fosforu w składzie. Rozróżnienie tych faz wymaga specjalistycznego sprzętu. ## Formy kryształów Heksonit tworzy wyłącznie anhedralne (nieregularne) ziarna i blaszki o mikroskopijnych rozmiarach, zwykle nieprzekraczających kilkudziesięciu mikrometrów. Nie tworzy wykształconych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Heksonit jest minerałem powstającym w warunkach ekstremalnie wolnego stygnięcia stopu żelazowo-niklowego, jakie panowały w jądrach dużych planetoid i małych planet. Krystalizuje w meteorytach żelaznych (oktaedrytach i heksaedrytach) oraz w metalicznych fragmentach niektórych chondrytów i mezosyderytów. Jest produktem rozpadu w stanie stałym pierwotnego taenitu (wysokotemperaturowej odmiany stopu Fe-Ni). ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje nierozerwalnie z innymi minerałami meteorytowymi, przede wszystkim z kamacytem i taenitem, tworząc z nimi charakterystyczne przerosty. Współwystępuje również z cohenitem, schreibersytem, troilitem i grafitem. ## Lokalizacje Heksonit jest znajdowany wyłącznie w meteorytach. Został zidentyfikowany w wielu znanych spadkach, m.in. Toluca i Coahuila (Meksyk), Canyon Diablo (USA), Sikhote-Alin (Rosja), Campo del Cielo (Argentyna), a także w polskim meteorycie Morasko.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Wartość kolekcjonerska heksonitu jest nierozerwalnie związana z wartością meteorytu, w którym się on znajduje. Ponieważ jest to faza mikroskopowa, nie podlega on samodzielnej ocenie jakościowej. Dla kolekcjonerów specjalizujących się w meteorytach, wartość okazu (przekroju lub płytki) podnosi obecność rzadkich faz mineralnych, potwierdzona badaniami naukowymi. Atrakcyjność wizualną może stanowić dobrze wytrawiona powierzchnia ukazująca struktury Widmanstättena z wrostkami heksonitu i innych minerałów. ## Popularne stanowiska Okazy meteorytów, w których udokumentowano obecność heksonitu, pochodzą ze znanych pól meteorytowych, takich jak Toluca w Meksyku, Canyon Diablo w Arizonie (USA) czy Sikhote-Alin w Rosji. Fragmenty tych meteorytów są dostępne na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy meteorytów zawierające heksonit są stabilne, ale należy obchodzić się z nimi ostrożnie. Czyszczenie powinno ograniczać się do usuwania kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza. Należy unikać wody i jakichkolwiek środków chemicznych. ## Czego unikać Największym zagrożeniem dla meteorytów żelaznych, w których występuje heksonit, jest wilgoć, która może powodować rdzewienie (utlenianie). Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami, zasadami i innymi chemikaliami. Nie należy ich również podgrzewać. ## Przechowywanie Okazy meteorytów z heksonitem powinny być przechowywane w suchym środowisku, najlepiej w szczelnym pojemniku (np. klaserze membranowym) z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć (np. żelu krzemionkowego). Ekspozycja powinna odbywać się w zamkniętej gablocie, z dala od źródeł wilgoci i gwałtownych zmian temperatury.