Hausmannite
Wzór chemiczny: Mn²⁺Mn³⁺₂O₄
Hausmannit to tlenek manganu o charakterystycznym, niemal metalicznym połysku i brunatnoczarnej barwie, tworzący często pseudooktaedryczne kryształy.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 5.5
- Połysk
- Półmetaliczny
- Rysa
- Ciemnoczerwonobrązowa, ciemnobrązowa
- Gęstość
- 4.83
- Łupliwość
- {001} prawie doskonała; {112} i {011} niewyraźna.
- Przełam
- Nieregularny/Nierówny
- Przezroczystość
- Nieprzezroczysty
- Układ krystaliczny
- Tetragonalny
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne hausmannitu to jego brunatnoczarna barwa, silny, submetaliczny połysk oraz charakterystyczna czerwonobrunatna rysa. Twardość wynosząca 5.5 w skali Mohsa również jest pomocna. Często występuje w formie ostrosłupowych kryształów tetragonalnych, które mogą przypominać ośmiościany (pseudooktaedry). ## Odróżnianie od podobnych Hausmannit bywa mylony z magnetytem, który jednak jest silnie magnetyczny i ma czarną rysę. Od innych czarnych tlenków manganu (np. piroluzytu, psylomelanu) odróżnia go wyższa twardość, specyficzny kształt kryształów oraz czerwonobrunatna rysa (piroluzyt ma czarną i jest znacznie bardziej miękki). ## Formy kryształów Kryształy hausmannitu mają formę prostych lub podwójnych piramid tetragonalnych. Często występują zbliźniaczenia, tworząc złożone agregaty, w tym charakterystyczne bliźniaki cykliczne. Spotykany jest również w postaci skupień ziarnistych i masywnych.
Środowisko występowania
## Geneza Hausmannit jest minerałem powstającym w różnorodnych warunkach. Tworzy się w procesach hydrotermalnych w żyłach kruszcowych. Jest również typowym produktem metamorfizmu kontaktowego i regionalnego złóż manganu. Może także krystalizować w niektórych skałach magmowych. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami manganu, takimi jak rodochrozyt, piroluzyt, psylomelan, a także z barytem, kalcytem, hematytem i kwarcem. W złożach metamorficznych towarzyszą mu braunit i rodonit. ## Lokalizacje Najważniejsze światowe lokalizacje, z których pochodzą wysokiej jakości okazy, to kopalnie w rejonie Kuruman i Hotazel w Południowej Afryce (Kalahari Manganese Fields), gdzie znajdowano jedne z najlepszych na świecie kryształów. Historycznie ważne są stanowiska w Niemczech (Ilfeld, Ilmenau) oraz w Szwecji (Långban, Nordmark). Inne znane wystąpienia to Batesville w Arkansas (USA) oraz Brazylia.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostro zakończonymi, dobrze wykształconymi i nieuszkodzonymi kryształami o silnym połysku. Szczególnie poszukiwane są duże, pojedyncze kryształy lub estetyczne grupy kryształów, zwłaszcza zbliźniaczone. Kontrastujące połączenie z innymi minerałami, np. różowym rodochrozytem, znacznie podnosi atrakcyjność i wartość okazu. ## Popularne stanowiska Absolutnie klasyczne i najbardziej pożądane okazy hausmannitu pochodzą z kopalń N'Chwaning i Wessels w Kalahari Manganese Fields w RPA. Okazy stamtąd ustanowiły światowy standard dla tego minerału. Historyczne, choć rzadziej dostępne, są okazy z niemieckich i szwedzkich lokalizacji.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy hausmannitu można czyścić miękką, suchą szczoteczką w celu usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń dopuszczalne jest użycie wody destylowanej i delikatnego pędzelka. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić okaz wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Czego unikać Minerał jest stabilny, ale należy unikać jego kontaktu z silnymi kwasami, które mogą go uszkodzić. Nie wymaga specjalnej ochrony przed światłem czy wilgocią, jednak długotrwałe wystawienie na ekstremalne warunki nie jest zalecane. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w sposób chroniący je przed uderzeniami i zarysowaniem przez twardsze minerały (o twardości powyżej 5.5). Najlepiej trzymać je w osobnych pudełkach lub na podstawkach w gablocie, z dala od okazów mogących pylić lub reagować chemicznie.