Harmotome

Wzór chemiczny: Ba₂(Si₁₂Al₄)O₃₂·₁₂H₂O

Harmotom to minerał z grupy zeolitów, tworzący charakterystyczne, krzyżowo przenikające się kryształy o szklistym połysku.

## Charakterystyka Harmotom jest uwodnionym glinokrzemianem baru, należącym do grupy zeolitów. Jego najbardziej charakterystyczną cechą są złożone kryształy, które często tworzą bliźniacze zrosty penetracyjne, przypominające krzyż lub gwiazdę. Pojedyncze kryształy mają zwykle formę tabliczkową lub słupkową. Występuje również w formach promienistych, sferulitycznych lub tworzy kuliste agregaty. ## Właściwości fizyczne Kryształy harmotomu są kruche i wykazują szklisty, czasem perłowy połysk. Minerał jest zazwyczaj przeświecający, rzadziej przezroczysty lub nieprzezroczysty. Jego twardość w skali Mohsa wynosi 4.5-5, a gęstość waha się od 2.41 do 2.5 g/cm³. ## Barwy i odmiany Najczęściej jest bezbarwny, biały lub szary. Może również przybierać odcienie żółtawe, różowe, czerwonawe lub brązowe, co jest związane z obecnością domieszek. Nie wyróżnia się odrębnych odmian handlowych czy gemmologicznych. ## Historia i nazwa Nazwa harmotom, nadana w 1801 roku przez René Just Haüy'a, pochodzi od greckich słów *harmos* (łączyć) i *temnein* (ciąć, rozdzielać), co jest aluzją do sposobu, w jaki kryształy dzielą się podczas formowania charakterystycznych bliźniaków. Minerał był znany już wcześniej, ale Haüy jako pierwszy formalnie go opisał i nazwał. ## Zastosowania Ze względu na swoje właściwości zeolitowe, harmotom ma potencjalne zastosowanie jako molekularne sito, katalizator lub w procesach wymiany jonowej. Jednak jego rzadkość w porównaniu z innymi zeolitami sprawia, że ma głównie znaczenie naukowe i kolekcjonerskie.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4.5-5
Połysk: Vitreous
Rysa: White
Gęstość: 2.41-2.5
Łupliwość: Good on {010}, poor on {001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent to translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną harmotomu są jego charakterystyczne, krzyżowo przenikające się kryształy bliźniacze. Często tworzą one formy przypominające krzyż maltański. Występowanie w geodach i pęcherzach pogazowych w skałach wulkanicznych jest również typowe. Reaguje z kwasem solnym, tworząc żel krzemionkowy. ## Odróżnianie od podobnych Harmotom bywa mylony z innymi zeolitami, zwłaszcza z phillipsytem, który tworzy podobne zrosty, ale ma inny skład chemiczny (jest bogaty w potas i wapń, a nie w bar). Rozróżnienie często wymaga analizy chemicznej (np. EDS). Od stilbitu odróżnia go forma kryształów - stilbit tworzy agregaty w kształcie snopków. ## Formy kryształów Kryształy harmotomu są jednoskośne, ale dzięki wielokrotnym zbliźniaczeniom często imitują symetrię rombową lub tetragonalną. Typowe są bliźniaki penetracyjne, tworzące złożone, krzyżowe lub gwiaździste agregaty. Występuje także w postaci promienistych lub sferulitycznych skupień.

Środowisko występowania

## Geneza Harmotom jest minerałem niskotemperaturowym, powstającym w procesach hydrotermalnych. Najczęściej krystalizuje w pęcherzach pogazowych i szczelinach w zasadowych skałach wulkanicznych, takich jak bazalty i fonolity. Może również tworzyć się w żyłach hydrotermalnych przecinających gnejsy i łupki, a także jako minerał autogeniczny w osadach morskich. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi zeolitami (phillipsytem, chabazytem, analcymem, natrolitem), kalcytem, barytem, stroncjanitem, kwarcem oraz minerałami z grupy smektytu. ## Lokalizacje Znaczące okazy harmotomu pochodzą z wielu miejsc na świecie. W Europie znany jest ze Strzegomia w Polsce, Andreasbergu w górach Harz (Niemcy), Kongsbergu (Norwegia) oraz ze Szkocji (Strontian). Piękne kryształy znajdowano również w kopalniach srebra w rejonie Sante Fe w Nowym Meksyku (USA) oraz w Mont Saint-Hilaire w Quebecu (Kanada).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i wyraźnymi bliźniakami krzyżowymi. Wysoko oceniane są duże, nieuszkodzone kryształy lub grupy kryształów, osadzone na kontrastującej matrycy skalnej. Przezroczystość i czystość kryształów również podnoszą wartość okazu. Kolor zazwyczaj ma mniejsze znaczenie, choć nietypowe zabarwienie (np. różowe) może być dodatkowym atutem. ## Popularne stanowiska Klasyczne okazy, często o historycznym znaczeniu, pochodzą z Andreasbergu w Niemczech i Strontian w Szkocji. Duże i dobrze uformowane kryształy znajdowano także w Mont Saint-Hilaire w Kanadzie. Okazy ze Strzegomia w Polsce również są cenione w kolekcjach.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy harmotomu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można przemyć go szybko w wodzie destylowanej i natychmiast dokładnie osuszyć. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kruche kryształy. ## Czego unikać Jako zeolit, harmotom jest wrażliwy na ciepło, które może spowodować utratę wody z jego struktury i zniszczenie kryształu. Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi agresywnymi chemikaliami. Nie należy go również długotrwale moczyć w wodzie. Powinien być chroniony przed bezpośrednim światłem słonecznym, aby zapobiec ewentualnym zmianom barwy. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od źródeł ciepła i kurzu. Najlepiej trzymać je w zamykanych pudełkach lub gablotach. Ze względu na kruchość, należy unikać umieszczania go w kontakcie z twardszymi minerałami, które mogłyby go porysować.