Hammarite

Wzór chemiczny: Cu<sup>1+</sup><sub>2</sub>Pb<sup>2+</sup><sub>2</sub>Bi<sup>3+</sup><sub>4</sub>S<sup>2-</sup><sub>9</sub>

Bardzo rzadki siarkosól miedzi, ołowiu i bizmutu, tworzący igiełkowe lub pryzmatyczne kryształy o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Hammaryt to rzadki minerał z grupy siarkosoli, będący siarczkiem miedzi, ołowiu i bizmutu. Występuje w postaci smukłych, pryzmatycznych lub igiełkowych kryształów, często wrośniętych w kwarc lub inne minerały. Tworzy także skupienia ziarniste i masywne. Jego barwa jest stalowoszara do ołowianoszarej, nierzadko z czerwonawym lub brązowawym nalotem powstałym w wyniku utleniania. Jest minerałem nieprzezroczystym o silnym, metalicznym połysku. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 4. Charakteryzuje się dużą gęstością, wynoszącą około 6,63 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających ołów. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny do podmuszlowego. ## Barwy i odmiany Dominującą barwą hammarytu jest stalowoszara. Na zwietrzałych powierzchniach może pojawiać się matowy, czerwonawy lub brązowawy nalot. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1878 roku przez Gustafa Flinka, pochodzi od nazwiska Johana Hammara, szwedzkiego chemika, który jako pierwszy przeprowadził analizę chemiczną tego minerału. Miejscem typowym odkrycia jest kopalnia Gladhammar w regionie Kalmar w Szwecji. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość hammaryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego.

Właściwości

Twardość Mohsa
4
Połysk
Metallic
Rysa
Black
Gęstość
6.63
Łupliwość
None
Przełam
Uneven to subconchoidal
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja hammarytu w warunkach amatorskich jest bardzo trudna. Cechami pomocniczymi są stalowoszara barwa, metaliczny połysk, duża gęstość oraz igiełkowa lub smukłopryzmatyczna forma kryształów. Kluczowe jest jednak środowisko występowania - obecność innych minerałów bizmutu. ## Odróżnianie od podobnych Hammaryt jest wizualnie niemal niemożliwy do odróżnienia od innych rzadkich siarkosoli bizmutu, takich jak aikinit, lindstromit, gladyt czy bizmutynit. Wszystkie te minerały mają podobną barwę, połysk i formę. Pewne rozróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS). ## Formy kryształów Kryształy hammarytu są najczęściej wydłużone, pryzmatyczne lub igiełkowe. Zazwyczaj występują jako wrostki w innych minerałach, tworząc bezładne skupienia lub promieniste agregaty. Rzadziej spotykany jest w formie skupień masywnych lub ziarnistych.

Środowisko występowania

## Geneza Hammaryt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w warunkach wysokich temperatur, w żyłach kruszcowych związanych z intruzjami skał magmowych, najczęściej granitoidów. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi siarkosolami bizmutu, zwłaszcza z szeregu aikinitu-bizmutynitu (np. aikinit, lindstromit). Towarzyszą mu także chalkopiryt, piryt, bizmutynit, kwarc, a czasami złoto. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska tego minerału na świecie są nieliczne. Poza lokalizacją typową w Gladhammar w Szwecji, znany jest z Băița Bihor w Rumunii, kopalni San Francisco w Argentynie, a także z kilku miejsc w Arizonie i Kolorado (USA) oraz w Queensland (Australia).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, odizolowanymi kryształami, co jest ogromną rzadkością. Wartość okazu podnosi również bogata asocjacja z innymi rzadkimi minerałami, zwłaszcza jeśli tworzą one estetyczne kompozycje. Większość dostępnych na rynku okazów to mikroskopijne wrostki lub niewielkie skupienia ziarniste. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej pożądane uchodzą historyczne okazy z miejsca odkrycia - kopalni Gladhammar w Szwecji. Materiał z tej lokalizacji ma największe znaczenie dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy hammarytu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej za pomocą miękkiego pędzelka na sucho. W razie konieczności można użyć wody destylowanej, ale okaz należy natychmiast dokładnie osuszyć. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić delikatne kryształy. ## Czego unikać Hammaryt jest minerałem miękkim i kruchym, podatnym na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. Jako siarczek jest wrażliwy na działanie kwasów i innych agresywnych chemikaliów. Długotrwała ekspozycja na wilgotne powietrze może powodować jego utlenianie i powstawanie nalotów. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym miejscu, w zamkniętych pudełkach lub klaserach, aby ograniczyć dostęp powietrza i wilgoci, co spowolni proces utleniania. Chronić przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej