Halilsarpite

Wzór chemiczny: [Mg(H<sub>2</sub>O)<sub>6</sub>][CaAs<sup>3+</sup><sub>2</sub>(Fe<sup>3+</sup><sub>2.67</sub>Mo<sup>6+</sup><sub>0.33</sub>)(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>O<sub>7</sub>]

Halilsarpit to niezwykle rzadki, uwodniony arsenian wapnia, żelaza, magnezu i molibdenu, tworzący mikroskopijne, tabliczkowe kryształy o żółtobrązowej barwie.

## Charakterystyka Halilsarpit jest minerałem z gromady arsenianów, wyróżniającym się bardzo złożonym składem chemicznym. Występuje w postaci niezwykle małych, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, osiągających rozmiary do 0.2 mm. Kryształy te są przezroczyste do przeświecających i charakteryzują się żółtobrązową barwą oraz szklistym połyskiem. Zazwyczaj tworzą one niewielkie, rozproszone agregaty lub występują jako pojedyncze kryształy na powierzchni skały macierzystej. ## Właściwości fizyczne Ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów, większość właściwości fizycznych halilsarpitu nie została precyzyjnie określona. Twardość jest zbyt niska, by zarysować kalcyt (poniżej 3 w skali Mohsa). Gęstość również nie została zmierzona, a jedynie obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej, i wynosi około 3.25 g/cm³. ## Historia i nazwa Minerał został zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2018 roku pod numerem 2018-063. Jego nazwa honoruje Halila Sarpa (ur. 1946), tureckiego mineraloga i krystalografa z Muzeum Historii Naturalnej w Genewie, za jego wkład w odkrycie i opisanie wielu nowych minerałów, zwłaszcza z grupy arsenianów. Odkrycia dokonano na próbkach pochodzących z historycznej kopalni Cap Garonne we Francji. ## Zastosowania Halilsarpit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, jako unikatowy i bardzo rzadki przedstawiciel złożonych arsenianów.

Właściwości

Twardość Mohsa
<3
Połysk
Szklisty
Rysa
Jasnożółta
Gęstość
3.25
Łupliwość
Doskonała wg {010}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja halilsarpitu jest możliwa wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia Ramana oraz analiza chemiczna z wykorzystaniem mikrosondy elektronowej (EDS/WDS). Wizualnie, w terenie lub w kolekcji, jest on praktycznie niemożliwy do odróżnienia od innych mikroskopijnych, wtórnych minerałów arsenowych o podobnej barwie. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z wieloma innymi rzadkimi arsenianami występującymi w Cap Garonne, takimi jak geminit, lavendulan, mahnertyt czy capgaronnite. Cechą charakterystyczną, widoczną pod dużym powiększeniem, jest jego tabliczkowy pokrój kryształów. Ostateczne rozróżnienie wymaga jednak specjalistycznego sprzętu laboratoryjnego. ## Formy kryształów Halilsarpit krystalizuje w formie bardzo małych, cienkich, tabliczkowych kryształów, często o zarysie sześcioboku lub rombu. Kryształy te mogą tworzyć niewielkie, luźne skupienia lub występować pojedynczo.

Środowisko występowania

## Geneza Halilsarpit jest minerałem wtórnym, który powstaje w strefie utleniania (gossanie) złóż polimetalicznych bogatych w arsen. Tworzy się w wyniku wietrzenia pierwotnych siarczków, głównie tennantytu, w obecności skał dolomitowych. Powstaje w warunkach niskotemperaturowych, w pustkach i szczelinach skały. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi arsenianami i siarczanami. W lokalizacji typowej (Cap Garonne) znaleziono go w towarzystwie tennantytu, kankitu, geminitu, ludlockitu, olivenitu, mahnertytu, lavendulanu, gipsu oraz kwarcu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania halilsarpitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - kopalnia Cap Garonne, Le Pradet, niedaleko Tulonu w departamencie Var, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże we Francji. Jest to historyczne stanowisko znane z występowania wielu unikatowych minerałów wtórnych.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał mikroskopijny, głównym kryterium oceny okazu jest jakość i bogactwo kryształów widocznych pod mikroskopem. Najbardziej cenione są próbki z licznymi, dobrze wykształconymi, ostro zakończonymi kryształami o intensywnej barwie, osadzonymi na kontrastującym tle skały macierzystej. Ważna jest również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami z tej lokalizacji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy halilsarpitu, ze względu na ich ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary, nie powinny być czyszczone mechanicznie ani chemicznie. Wszelkie próby czyszczenia mogą bezpowrotnie zniszczyć delikatne kryształy. Jeśli konieczne jest usunięcie kurzu, można to zrobić bardzo ostrożnie za pomocą miękkiego pędzelka lub gruszki fotograficznej. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, kwasami, detergentami i wszelkimi innymi chemikaliami. Minerał jest prawdopodobnie wrażliwy na zmiany temperatury i wilgotności. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na bezpośrednie działanie promieni słonecznych. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać wyłącznie w specjalistycznych, zamykanych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i zmianami wilgotności. Ekspozycja powinna odbywać się tylko w kontrolowanych warunkach, najlepiej pod mikroskopem.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej