Hakite-(Fe)

Wzór chemiczny: Cu¹⁺₆(Cu¹⁺₄Fe²⁺₂)Sb³⁺₄Se²⁻₁₃

Hakite-(Fe) to rzadki selenek miedzi, żelaza i antymonu, tworzący drobne, metalicznie lśniące ziarna w asocjacji z innymi selenidami.

## Charakterystyka Hakite-(Fe) jest rzadkim minerałem z grupy tiosoli, będącym selenkiem miedzi, żelaza i antymonu. Występuje w postaci bardzo małych, anhedralnych (nieforemnych) ziaren, zwykle o rozmiarach nieprzekraczających 0.1 mm. Najczęściej jest obserwowany jako wrostki w innych minerałach, głównie w umangicie. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, jego cechy makroskopowe są trudne do zaobserwowania bez użycia specjalistycznego sprzętu, takiego jak mikroskop rudny. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się metalicznym połyskiem. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 4.5. Jest nieprzezroczysty. Gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 6.20 g/cm³. ## Barwy i odmiany W świetle odbitym (pod mikroskopem) hakite-(Fe) ma barwę szarą z różowawym odcieniem. Nie wykazuje wewnętrznych refleksów. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa "hakite" honoruje czeskiego mineraloga i geochemika, Jaroslava Haka (1931–1997) z Instytutu Badań Rud w Kutnej Horze, za jego wkład w badania selenidów. Przyrostek "-(Fe)" został dodany zgodnie z zasadami nazewnictwa, aby wskazać, że żelazo jest dominującym pierwiastkiem dwuwartościowym w tej konkretnej odmianie minerału. Minerał został opisany w 1972 roku.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3.5-4
Barwa: black
Połysk: Metallic
Rysa: Black
Gęstość: 6.011
Łupliwość: None
Przełam: Conchoidal
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja hakite-(Fe) jest możliwa niemal wyłącznie za pomocą zaawansowanych technik laboratoryjnych, takich jak mikroskopia rudna w świetle odbitym oraz analiza chemiczna (np. mikrosonda elektronowa - EDS/WDS). W świetle odbitym jest szary z różowawym odcieniem i nie wykazuje anizotropii. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi selenkami o podobnym wyglądzie pod mikroskopem, takimi jak berzelianit, umangit, klockmannit czy inne minerały z grupy tetraedrytu. Pewne rozróżnienie wymaga analizy składu chemicznego, która pozwala na identyfikację żelaza i antymonu jako kluczowych składników. ## Formy kryształów Zazwyczaj tworzy bardzo drobne, nieforemne (anhedralne) ziarna i agregaty, często jako wrostki w innych minerałach. Nie zaobserwowano dobrze wykształconych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Hakite-(Fe) powstaje w warunkach hydrotermalnych, w żyłach kruszcowych bogatych w selen. Tworzy się w niskich i średnich temperaturach, krystalizując z roztworów zawierających miedź, żelazo, antymon i selen. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z umangitem, berzelianitem, klockmannitem, eskebornitem, tyrrellitem, chalkopirytem, pirytem, hematytem, goethytem, kalcytem i dolomitem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje dla tego minerału to złoża selenu w Czechach, zwłaszcza Bukov i Předbořice koło Klatovy. Notowany był również w kopalni Tumiñico w Sierra de Cacho w Argentynie oraz w kopalni uranu w rejonie jeziora Athabasca w Saskatchewan w Kanadzie.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jako minerał mikroskopijny, hakite-(Fe) nie jest oceniany według typowych kryteriów, takich jak rozmiar czy forma kryształu. Wartość kolekcjonerska okazu leży w bogactwie asocjacji mineralnej oraz w potwierdzeniu obecności samego hakite-(Fe) przez analizę. Najcenniejsze są próbki z lokalizacji typowej (Czechy) z dobrze widocznymi pod mikroskopem skupieniami w towarzystwie innych rzadkich selenidów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na ekstremalną rzadkość i niewielkie rozmiary ziaren, okazy hakite-(Fe) praktycznie nie podlegają czyszczeniu w warunkach amatorskich. Wszelkie interwencje powinny być pozostawione specjalistom w laboratoriach. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z chemikaliami, zwłaszcza kwasami, które mogą reagować z selenkami. Należy również unikać ultradźwięków i gwałtownych zmian temperatury. Jako minerał nieprzezroczysty jest niewrażliwy na światło, ale należy chronić go przed wilgocią i utlenianiem. ## Przechowywanie Okazy zawierające hakite-(Fe) powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, najlepiej w zamkniętych, suchych pojemnikach (np. pudełkach systemowych), aby zminimalizować ryzyko utleniania i degradacji chemicznej. Należy chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi.