Guettardite
Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup>Sb<sup>3+</sup>As<sup>3+</sup>S<sup>2-</sup><sub>4</sub>
Guettardyt to bardzo rzadki siarkosól ołowiu, antymonu i arsenu, tworzący drobne, igiełkowe kryształy o metalicznym połysku.
Opis
## Charakterystyka Guettardyt jest rzadkim minerałem z grupy siarkosoli, chemicznie klasyfikowanym jako siarczek ołowiu, antymonu i arsenu. Występuje w postaci bardzo małych, igiełkowych lub smukłych, pryzmatycznych kryształów, które rzadko przekraczają kilka milimetrów długości. Kryształy te często tworzą bezładne, splątane skupienia lub promieniste agregaty. Wizualnie jest nieprzezroczysty, o barwie od ołowianoszarej do żelazistoczarnej i silnym, metalicznym połysku. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości 3.5 w skali Mohsa. Ma dość dużą gęstość, wynoszącą od 5.2 do 5.3 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających ołów. Wykazuje dobrą łupliwość w jednym kierunku. Jest kruchy, a jego przełam bywa muszlowy lub nierówny. ## Barwy i odmiany Guettardyt ma stałą, ciemną kolorystykę, wahającą się od ołowianoszarej do niemal czarnej. Nie wyróżnia się dla niego żadnych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1965 roku. Jego nazwa honoruje Jean-Étienne Guettarda (1715–1786), francuskiego przyrodnika, geologa i mineraloga, pioniera w dziedzinie kartografii geologicznej. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i występowanie w postaci mikroskopijnych kryształów, guettardyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja guettardytu na podstawie cech wizualnych jest niezwykle trudna. Wskazówkami mogą być: metaliczny połysk, ołowianoszara barwa, wysoka gęstość oraz igiełkowa forma kryształów. Pewne rozpoznanie jest możliwe niemal wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod laboratoryjnych, takich jak analiza składu chemicznego (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Guettardyt jest wizualnie niemożliwy do odróżnienia od wielu innych igiełkowych, szarych siarkosoli, takich jak zinkenit, jamesonit, boulangeryt, twinnit czy madokit. Minerały te często współwystępują ze sobą i bez analizy chemicznej ich prawidłowa identyfikacja jest wykluczona. ## Formy kryształów Tworzy wydłużone, igiełkowe lub listewkowe kryształy o przekroju rombowym. Zazwyczaj występują one w formie splątanych, filcowatych mas, promienistych agregatów lub narastają na innych minerałach kruszcowych.
Środowisko geologiczne
## Geneza Guettardyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w niskich i średnich temperaturach w złożach polimetalicznych, krystalizując z roztworów bogatych w ołów, antymon, arsen i siarkę. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi siarkosolami, takimi jak twinnit, zinkenit, boulangeryt, madokit, a także z galeną, sfalerytem, pirytem i kwarcem. ## Lokalizacje Najważniejszym stanowiskiem, będącym jednocześnie lokalizacją typową, jest złoże Zareczenskoje (Zarechenskoe) w Kazachstanie. Znany jest również z kopalni Taylor Pit w Quebecu w Kanadzie oraz z kilku miejsc w Toskanii we Włoszech, np. z kopalni miedzi w Montecatini Val di Cecina.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Guettardyt jest minerałem typowo mikromontowym, co oznacza, że jego wartość kolekcjonerska nie zależy od wielkości okazu. Najwyżej cenione są próbki z dobrze wykształconymi, ostrymi i nieuszkodzonymi kryształami, tworzącymi bogate skupienia na niewielkiej matrycy skalnej. Dodatkowym atutem jest współwystępowanie z innymi rzadkimi, dobrze zdefiniowanymi siarkosolami. ## Popularne stanowiska Najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typowej w Kazachstanie oraz z Taylor Pit w Kanadzie, skąd znane są dobrze wykształcone kryształy.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy guettardytu należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać wszelkiego kontaktu z wodą, a zwłaszcza z myjkami ultradźwiękowymi, które mogą bezpowrotnie uszkodzić delikatne kryształy. ## Czego unikać Jako siarkosól zawierająca ołów, arsen i antymon, guettardyt jest toksyczny. Należy unikać wdychania pyłu i zawsze myć ręce po kontakcie z minerałem. Minerał jest miękki i kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami, zarysowaniem i wibracjami. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na działanie chemikaliów. ## Przechowywanie Najbezpieczniejszym sposobem przechowywania jest umieszczenie okazu w zamykanym, wyściełanym pudełku typu "micromount", z dala od kurzu i wilgoci. Konieczna jest dokładna etykieta, ostrzegająca o toksyczności minerału.