Gudmundite

Wzór chemiczny: Fe<sup>3+</sup>(SbS)<sup>3-</sup>

Gudmundyt to siarczek antymonu i żelaza o metalicznym połysku, spotykany w hydrotermalnych złożach kruszcowych.

## Charakterystyka Gudmundyt jest stosunkowo rzadkim minerałem z grupy siarkosoli. Tworzy najczęściej ziarniste lub zbite skupienia, rzadziej spotykane są dobrze wykształcone kryształy. Ma srebrzystobiałą do stalowoszarej barwę i silny, metaliczny połysk. Charakterystyczną cechą jest tendencja do pokrywania się z czasem żółtawym lub brązowawym nalotem, będącym efektem utleniania. Kryształy, jeśli występują, są zazwyczaj niewielkie, o pokroju pryzmatycznym lub tabliczkowym, często z widocznym prążkowaniem na ścianach. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest nieprzezroczysty i dość twardy - jego twardość w skali Mohsa wynosi 5,5 do 6. Cechuje się dużą gęstością, wahającą się w przedziale 6,72-6,85 g/cm³, co sprawia, że okazy są wyraźnie ciężkie w stosunku do swojej wielkości. Ma nierówny przełam i niewyraźną łupliwość. ## Barwy i odmiany Gudmundyt jest minerałem o stałej barwie, wahającej się od srebrzystobiałej do stalowoszarej. Nie tworzy odmian barwnych, a jedyne zmiany w jego wyglądzie wynikają z powstawania na jego powierzchni nalotów o żółtawym, brązowawym lub tęczowym zabarwieniu. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego pierwszego znalezienia - farmy Gudmundstorp (obecnie Gudmundtorp) w pobliżu historycznej kopalni srebra w Sala, w regionie Västmanland w Szwecji. Został opisany i nazwany w 1928 roku przez szwedzkiego mineraloga Pera Geijera. ## Zastosowania Gudmundyt nie ma znaczącego zastosowania przemysłowego. Stanowi obiekt zainteresowania głównie kolekcjonerów minerałów, zwłaszcza dobrze wykształcone kryształy i okazy współwystępujące z innymi rzadkimi minerałami.

Właściwości

Twardość Mohsa
5.5-6
Połysk
Metallic
Rysa
Black
Gęstość
6.72-6.85
Łupliwość
Poor
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi gudmundytu są jego wysoka gęstość, metaliczny połysk, srebrzystobiała barwa oraz tendencja do powstawania żółtawego nalotu. Występowanie w towarzystwie innych minerałów antymonu, takich jak antymonit czy tetraedryt, jest ważną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Gudmundyt bywa mylony z arsenopirytem, od którego odróżnia go brak charakterystycznego czosnkowego zapachu przy uderzeniu. Jest znacznie twardszy od antymonitu. Bardzo podobny wyglądem jest do löllingitu i safflorytu - w przypadku okazów masywnych pewne rozróżnienie często wymaga zaawansowanych badań, np. analizy chemicznej (EDS) lub dyfrakcji rentgenowskiej (XRD). ## Formy kryształów Kryształy gudmundytu są rzadkie. Zazwyczaj przyjmują formę krótkich pryzmatów, często spłaszczonych tabliczkowo. Na ich ścianach nierzadko obserwuje się podłużne prążkowanie. Najczęściej jednak minerał ten tworzy masywne, zbite lub ziarniste skupienia w masie skalnej.

Środowisko występowania

## Geneza Gudmundyt powstaje w warunkach hydrotermalnych, w żyłach kruszcowych formujących się w niskich i średnich temperaturach. Spotykany jest również w niektórych skałach metamorficznych, takich jak skarny, oraz w złożach siarczkowych poddanych metamorfizmowi. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi siarczkami i siarkosolami. Do jego najczęstszych minerałów towarzyszących należą: pirotyn, arsenopiryt, antymonit, tetraedryt, galena, chalkostybina, ullmannit oraz antymon rodzimy. ## Lokalizacje Do najważniejszych światowych lokalizacji, z których znane są dobrej jakości okazy gudmundytu, należą: historyczna kopalnia Sala w Szwecji (miejsce typowe), złoże Isérables w kantonie Valais w Szwajcarii, Pezinok na Słowacji, kopalnia Consols w Broken Hill w Australii, Weiden w Bawarii (Niemcy) oraz rejon Yellow Pine w stanie Idaho (USA).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi i lśniącymi kryształami, co jest dużą rzadkością dla tego minerału. Wartość okazu podnosi również jego asocjacja z innymi rzadkimi lub estetycznymi minerałami. W przypadku skupień masywnych liczy się czystość materiału i brak uszkodzeń. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej pożądane uchodzą okazy z miejsca typowego w Sala w Szwecji. Wysoko cenione są również dobrze wykształcone kryształy pochodzące ze złoża w Isérables w Szwajcarii oraz z Pezinok na Słowacji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Zaleca się czyszczenie okazów na sucho, przy użyciu miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza w celu usunięcia kurzu. Kontakt z wodą powinien być ograniczony do minimum. Jeśli konieczne jest użycie wody, należy stosować wodę destylowaną i natychmiast dokładnie osuszyć okaz. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą trwale uszkodzić powierzchnię minerału. Gudmundyt jest wrażliwy na wilgoć, która przyspiesza proces utleniania i powstawania nalotów. Należy go również chronić przed gwałtownymi zmianami temperatury i bezpośrednim, długotrwałym działaniem światła słonecznego. ## Przechowywanie Okazy gudmundytu najlepiej przechowywać w suchym i stabilnym środowisku. Zalecane są zamykane pudełka kolekcjonerskie, najlepiej z dodatkiem pochłaniacza wilgoci (np. żelu krzemionkowego), aby spowolnić proces utleniania. Ze względu na kruchość, minerał należy chronić przed uderzeniami i upadkami.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej