Grundmannite

Wzór chemiczny: Cu<sup>1+</sup>Bi<sup>3+</sup>Se<sup>2-</sup><sub>2</sub>

Grundmannit to bardzo rzadki selenek miedzi i bizmutu, tworzący drobne, metaliczne wrostki w innych minerałach.

## Charakterystyka Grundmannit jest niezwykle rzadkim minerałem z grupy siarkosoli, a konkretnie selenków. Chemicznie jest to selenek miedzi i bizmutu. Występuje w postaci bardzo drobnych, anhedralnych (nieforemnych) ziaren, zwykle o rozmiarach nieprzekraczających 100 mikrometrów. Najczęściej tworzy wrostki w innych, bardziej rozpowszechnionych minerałach, takich jak berzelianit, umangit czy clausthalit. Ze względu na swój rozmiar i sposób występowania, jest niemożliwy do zaobserwowania gołym okiem. ## Właściwości fizyczne Jako minerał metaliczny, grundmannit jest nieprzezroczysty i wykazuje silny, metaliczny połysk. Jego twardość i gęstość nie zostały precyzyjnie zmierzone ze względu na mikroskopijny rozmiar ziaren, ale szacuje się je na podstawie składu chemicznego i porównań z podobnymi minerałami. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny. ## Barwy i odmiany Na świeżej powierzchni w świetle odbitym (pod mikroskopem) grundmannit ma barwę szarobiałą z lekkim kremowym odcieniem. Nie są znane żadne jego odmiany. ## Historia i nazwa Minerał został oficjalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2015 roku. Jego nazwa honoruje Toni

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5-3
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
6.46
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja grundmannitu jest możliwa wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod laboratoryjnych, takich jak analiza składu chemicznego (np. mikrosonda elektronowa - EDS/WDS) oraz dyfrakcja rentgenowska (XRD). W świetle odbitym pod mikroskopem polaryzacyjnym charakteryzuje się szarobiałą barwą z kremowym odcieniem, wyraźnym pleochroizmem (od szarego do szarobiałego) i silną anizotropią. Nie wykazuje wewnętrznych refleksów. ## Odróżnianie od podobnych Od innych selenków i siarkosoli bizmutu (np. wittichenitu, emplektytu) odróżnia się go na podstawie precyzyjnego składu chemicznego, a zwłaszcza stosunku miedzi do bizmutu i selenu. Wizualnie, bez specjalistycznego sprzętu, jest niemożliwy do odróżnienia od wielu podobnych, mikroskopijnych minerałów o metalicznym połysku. ## Formy kryształów Jak dotąd obserwowano go wyłącznie w formie anhedralnych, czyli nieforemnych, ziaren o wielkości od kilku do około 100 mikrometrów. Ziarna te tworzą wrostki lub agregaty z innymi minerałami.

Środowisko występowania

## Geneza Grundmannit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w niskotemperaturowych warunkach w żyłach kalcytowo-uranowych, bogatych w selen. Jego krystalizacja jest związana z procesami mineralizacji, w których roztwory hydrotermalne transportowały i odkładały metale, w tym miedź, bizmut i selen. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w ścisłym związku z innymi selenkami. Najczęściej towarzyszą mu berzelianit (Cu₂Se), umangit (Cu₃Se₂), clausthalit (PbSe), eukairyt (AgCuSe), eskebornit (CuFeSe₂) oraz uraninit i kalcyt. Często tworzy z nimi złożone, mikroskopijne przerosty. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania grundmannitu na świecie (lokalizacja typowa) jest historyczna hałda kopalni Schlema-Alberoda w okręgu Erzgebirgskreis, w Saksonii (Niemcy). Jest to klasyczna lokalizacja dla wielu rzadkich selenków.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Grundmannit nie występuje w formie makroskopowych okazów, które mogłyby być przedmiotem handlu kolekcjonerskiego w tradycyjnym rozumieniu. Jego wartość jest czysto naukowa. Dla wyspecjalizowanych kolekcji (tzw. "mikromontaży") jedynym kryterium jest potwierdzenie jego obecności na próbce, zwykle w asocjacji z innymi rzadkimi selenkami z tej samej lokalizacji. Okaz taki składa się z fragmentu skały macierzystej, na której zidentyfikowano mikroskopijne ziarna grundmannitu.

Pielęgnacja i przechowywanie

Grund-manna, niemieckiego kolekcjonera minerałów, który dostarczył materiał do badań. Odkrycia dokonano na materiale pochodzącym z historycznej hałdy kopalni Schlema-Alberoda w Rudawach (Saksonia, Niemcy).

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej