Groutite

Wzór chemiczny: Mn<sup>₃+</sup>O(OH)

Groutite to rzadki wodorotlenek manganu, tworzący błyszczące, czarne kryształy o pokroju pryzmatycznym lub igiełkowym, ceniony przez kolekcjonerów.

## Charakterystyka Groutit jest wodorotlenkiem manganu(III) i należy do grupy diasporu. Tworzy zazwyczaj niewielkie, pryzmatyczne lub igiełkowe kryształy, często zebrane w promieniste lub wachlarzowate agregaty. Okazy mają barwę od czarnej do ciemnobrązowej i charakteryzują się silnym, niemal metalicznym połyskiem na powierzchniach kryształów, a żywicznym na powierzchniach przełamu. Jest polimorficzny z feitknechtem i manganitem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo twardy, z wartością 5.5 w skali Mohsa. Jest kruchy, a jego gęstość wynosi około 4.14 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku. Połysk jest opisywany jako submetaliczny do adamantanowego. ## Barwy i odmiany Dominującą barwą grouitu jest czarna, czasami z odcieniem ciemnobrązowym lub czerwonawym, szczególnie w cienkich odłamkach, gdzie staje się przeświecający i ukazuje czerwonobrązowy kolor. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Franka Fitcha Grouta (1880–1954), profesora geologii i mineralogii na Uniwersytecie Minnesoty, który wniósł znaczący wkład w badania złóż rud manganu w regionie Cuyuna Range. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1945 roku na podstawie próbek z kopalni Mahnomen w Cuyuna Range w Minnesocie, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie nagromadzenia, groutit nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Jest natomiast minerałem poszukiwanym i cenionym przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich oraz systematycznych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5.5
Połysk: Submetaliczny, Adamantynowy
Rysa: Czerwonobrązowa
Gęstość: 4.14
Łupliwość: Doskonała wg {010}
Przełam: Nierówny
Przezroczystość: Nieprzezroczysty, przeświecający w cienkich odłamkach
Układ krystaliczny: Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Groutit można rozpoznać po jego czarnej barwie, submetalicznym lub adamantanowym połysku oraz charakterystycznych, pryzmatycznych lub igiełkowych kryształach, często tworzących promieniste agregaty. Czerwonobrązowa rysa jest kluczową cechą diagnostyczną. ## Odróżnianie od podobnych Groutit bywa mylony z manganitem, z którym jest polimorficzny. Manganit ma jednak mniejszą twardość (4) i ciemniejszą, brązowoczarną rysę. Od goethytu odróżnia go wyższa twardość i czarna barwa (goethyt jest zwykle brązowy). Inne czarne tlenki manganu, jak piroluzyt, są zazwyczaj znacznie bardziej miękkie i brudzą palce. ## Formy kryształów Kryształy są najczęściej wydłużone, pryzmatyczne wzdłuż osi [001], często z pionowym prążkowaniem. Występują jako pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy lub w postaci promienistych, wachlarzowatych i włóknistych agregatów. Spotykane są również skupienia ziarniste.

Środowisko występowania

## Geneza Groutit jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku utleniania innych minerałów manganu w niskich temperaturach. Tworzy się w żyłach hydrotermalnych oraz w strefach utleniania złóż rud manganu. Może również powstawać w wyniku przeobrażenia osadów bogatych w mangan. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami manganu, takimi jak piroluzyt, manganit, hausmanit, braunit, a także z kwarcem, barytem, kalcytem i hematytem. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie to miejsce odkrycia w Cuyuna Range w Minnesocie (USA), a także kopalnie w rejonie Wessels i N'Chwaning w Kuruman (Pustynia Kalahari, RPA), skąd pochodzą jedne z najlepszych okazów. Występuje również w Langban w Szwecji, w Ilfeld w górach Harzu (Niemcy) oraz w kopalni Bachkoun w Maroku.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi, błyszczącymi kryształami o intensywnie czarnej barwie. Wysoko oceniane są promieniste agregaty tworzące estetyczne "słońca" lub wachlarze na kontrastującym matriksie. Ważny jest również brak uszkodzeń oraz wielkość kryształów - okazy z kryształami przekraczającymi centymetr długości są rzadkie i poszukiwane. ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze i najbardziej pożądane okazy grouitu pochodzą z kopalń manganu na pustyni Kalahari w Republice Południowej Afryki, zwłaszcza z kopalni Wessels. Okazy z lokalizacji typowej w Minnesocie (USA) mają głównie znaczenie historyczne.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy grouitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Zawsze należy dokładnie wysuszyć okaz po czyszczeniu. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi silnymi chemikaliami, które mogą uszkodzić minerał. Groutit jest kruchy, więc trzeba chronić go przed uderzeniami i upadkiem. Nie należy go podgrzewać ani poddawać ultradźwiękom. ## Przechowywanie Okazy grouitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć zarysowań i uszkodzeń mechanicznych. Należy chronić je przed kurzem i wilgocią. Ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne nie jest zalecana, choć minerał jest stabilny.