Grossular

Wzór chemiczny: Ca<sub>3</sub>Al<sub>2</sub>(SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>

Grossular to krzemian wapnia i glinu z grupy granatów, ceniony za szeroką gamę barw, od bezbarwnego, przez zielony i żółty, po pomarańczowobrązowy.

## Charakterystyka Grossular, będący krzemianem wapniowo-glinowym, należy do szerokiej i zróżnicowanej grupy granatów. Tworzy charakterystyczne, dobrze wykształcone kryształy o formie dwunastościanu rombowego lub dwudziestoczterościanu deltoidowego, często o wysokim połysku. Występuje również w postaci skupień ziarnistych lub zbitych mas. Jego nazwa nie jest związana z kolorem zielonym, jak się często sądzi, a z szeroką paletą barw, w której występuje. ## Właściwości fizyczne Grossular charakteryzuje się twardością w zakresie 6,5-7,5 w skali Mohsa, co czyni go minerałem stosunkowo odpornym na zarysowania. Ma połysk szklisty, czasem przechodzący w żywiczny, szczególnie w przypadku odmiany hessonit. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego. Gęstość waha się w granicach 3,57-3,61 g/cm³. ## Barwy i odmiany Grossular jest jednym z najbardziej zróżnicowanych kolorystycznie granatów. Najważniejsze odmiany to: - **Hessonit**: Odmiana o barwie od pomarańczowej i miodowożółtej do czerwonobrązowej, nazywana "kamieniem cynamonowym". Charakterystyczna dla niej jest wewnętrzna tekstura przypominająca zmącony syrop lub falujące, gorące powietrze. - **Tsavoryt**: Intensywnie zielona, szmaragdowa odmiana, której barwa spowodowana jest obecnością wanadu lub chromu. Jest to najcenniejsza odmiana grossularu. - **Leukogranat**: Rzadka, bezbarwna forma grossularu. - **Hydrogrossular**: Zazwyczaj zielonkawa, nieprzezroczysta i zbita odmiana zawierająca w strukturze grupy hydroksylowe (OH). Bywa mylona z jadeitem. ## Historia i nazwa Nazwa "grossular" pochodzi od łacińskiej nazwy agrestu, *ribes grossularia*, w nawiązaniu do jasnozielonych, kulistych kryształów znalezionych po raz pierwszy w rejonie rzeki Wiluj na Syberii. Minerał został opisany przez Abrahama Gottloba Wernera w 1808 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją barwę, połysk i twardość, grossular jest cenionym kamieniem jubilerskim i kolekcjonerskim. Największe znaczenie w jubilerstwie mają tsavoryt i hessonit. Masywne, zbite odmiany bywają wykorzystywane jako materiał rzeźbiarski.

Właściwości

Twardość Mohsa
6.5-7.5
Połysk
Vitreous to resinous
Rysa
White
Gęstość
3.57-3.61
Łupliwość
None
Przełam
Conchoidal to uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną grossularu, podobnie jak innych granatów, jest jego forma krystalograficzna - najczęściej dwunastościan rombowy lub dwudziestoczterościan deltoidowy. Inne istotne cechy to twardość (6,5-7,5), szklisty lub żywiczny połysk oraz brak łupliwości. W odmianie hessonit charakterystyczna jest "oleista" lub "syropowata" tekstura wewnętrzna. ## Odróżnianie od podobnych - **Zielony grossular (tsavoryt)** można pomylić ze szmaragdem, który jednak jest bardziej miękki (7,5-8) i krystalizuje w innym układzie (heksagonalnym). - **Hessonit** bywa mylony z cytrynem (odmiana kwarcu), który jest znacznie lżejszy i ma niższą twardość, oraz ze spessartynem, od którego odróżnia się go na podstawie właściwości optycznych i gęstości. - **Masywny hydrogrossular** jest podobny do jadeitu i nefrytu (jade), od których można go odróżnić za pomocą pomiaru gęstości i współczynnika załamania światła. ## Formy kryształów Grossular najczęściej tworzy izometryczne kryształy w formie dwunastościanów rombowych i dwudziestoczterościanów deltoidowych, często o bardzo dobrze wykształconych i lśniących ścianach. Występuje także w postaci skupień ziarnistych, naskorupień oraz mas zbitych.

Środowisko występowania

## Geneza Grossular jest typowym minerałem skał metamorficznych. Powstaje głównie w wyniku metamorfizmu kontaktowego lub regionalnego skał węglanowych (wapieni, margli) zanieczyszczonych krzemionką i glinką. Jest charakterystyczny dla skarnów, czyli skał powstałych na kontakcie intruzji magmowej ze skałami węglanowymi. Występuje także w serpentynitach i rodingitach. ## Asocjacje mineralne Minerałami często towarzyszącymi grossularowi są diopsyd, wezuwian, wollastonit, epidot, kalcyt, skapolit i scheelit. ## Lokalizacje Znaczące złoża i wystąpienia grossularu znajdują się w wielu miejscach na świecie: - **Tsavoryt**: Park Narodowy Tsavo w Kenii i sąsiednia Tanzania to główne źródła tej cennej odmiany. - **Hessonit**: Najpiękniejsze okazy pochodzą ze Sri Lanki, Brazylii i Indii. Występuje także w Kanadzie (kopalnia Asbestos, Quebec) i USA (Kalifornia). - **Inne odmiany**: Słynna kopalnia Jeffrey w Quebec (Kanada) dostarczała światowej klasy kryształów grossularu w różnych kolorach, w tym zielonych, bezbarwnych i różowych. Wartościowe okazy pochodzą również z Meksyku, Pakistanu, Włoch (Val d'Ala) oraz z Syberii w Rosji.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska grossularu zależy od jego odmiany. W przypadku tsavorytu i hessonitu najważniejsza jest intensywność i czystość barwy oraz przezroczystość. Dla okazów krystalicznych kluczowe są: ostrość i połysk ścian kryształu, jego wielkość, brak uszkodzeń oraz atrakcyjne połączenie z minerałami towarzyszącymi na macierzystej skale (matrycy). ## Popularne stanowiska Do najbardziej pożądanych przez kolekcjonerów należą okazy z historycznych, już nieczynnych lokalizacji, takich jak kopalnia Jeffrey w Kanadzie, która słynęła z perfekcyjnych kryształów. Okazy tsavorytu z Kenii i Tanzanii są cenione za walory gemmologiczne, a klasyczne, zielone kryształy z Val d'Ala we Włoszech stanowią ozdobę wielu kolekcji mineralogicznych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy grossularu są stosunkowo trwałe i można je bezpiecznie czyścić w ciepłej wodzie z mydłem przy użyciu miękkiej szczoteczki. Myjki ultradźwiękowe są generalnie bezpieczne dla czystych kamieni bez inkluzji, jednak należy zachować ostrożność w przypadku okazów z wewnętrznymi spękaniami. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i gwałtownych zmian temperatur. Mimo znacznej twardości, grossular jest kruchy i może ulec uszkodzeniu przy silnym uderzeniu. Nie zaleca się czyszczenia parowego. ## Przechowywanie Aby uniknąć zarysowań, okazy grossularu należy przechowywać osobno, z dala od minerałów o wyższej twardości (jak diament czy korund) oraz od miększych okazów, które sam mógłby uszkodzić. Najlepiej trzymać je w osobnych woreczkach lub w przegródkach klasera wyłożonych miękkim materiałem.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej