Grossmanite

Wzór chemiczny: Ca(Ti<sup>3+</sup>,Mg,Ti<sup>4+</sup>)AlSiO<sub>6</sub>

Grossmanit to rzadki, ciemnobrązowy minerał z grupy piroksenów, odkryty w meteorycie Allende, nazwany na cześć profesora Lawrence'a Grossmana.

## Charakterystyka Grossmanit jest minerałem z grupy klinopiroksenów, należącym do krzemianów. Występuje w postaci bardzo małych, subhedralnych (częściowo wykształconych) ziaren, zwykle o wielkości nieprzekraczającej 10 mikrometrów. Najczęściej tworzy skupienia z innymi minerałami w obrębie inkluzji bogatych w wapń i glin (CAI) w meteorytach. Jego barwa jest ciemnobrązowa, a ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów, większość cech wizualnych jest trudna do zaobserwowania bez specjalistycznego sprzętu. ## Właściwości fizyczne Ze względu na mikroskopijny rozmiar ziaren, wiele właściwości fizycznych grossmanitu nie zostało w pełni zbadanych. Twardość szacuje się na około 6 w skali Mohsa, co jest typowe dla piroksenów. Gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 3.68 g/cm³. Minerał wykazuje ciemnobrązową barwę i szklisty połysk. ## Historia i nazwa Grossmanit został oficjalnie uznany za nowy minerał przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2008 roku (IMA2008-028). Jego nazwa honoruje Lawrence'a Grossmana, profesora kosmokosmochemiki na Uniwersytecie w Chicago, za jego fundamentalny wkład w badania nad kondensacją w mgławicy słonecznej i procesami zachodzącymi w pierwotnym Układzie Słonecznym. Minerał został odkryty i opisany na podstawie próbek z meteorytu Allende, który spadł w Meksyku w 1969 roku. ## Zastosowania Grossmanit nie ma żadnych zastosowań komercyjnych ani przemysłowych. Jego znaczenie jest czysto naukowe, jako wskaźnik warunków panujących we wczesnym Układzie Słonecznym. Jest obiektem zainteresowania mineralogów, petrologów i badaczy meteorytów.

Właściwości

Twardość Mohsa
6
Połysk
Vitreous
Gęstość
3.68
Łupliwość
Good on {110}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja grossmanitu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik analitycznych. Ze względu na mikroskopijny rozmiar ziaren, wymaga użycia mikrosondy elektronowej (do analizy składu chemicznego) oraz dyfrakcji rentgenowskiej lub dyfrakcji elektronowej wiązki rozproszonej (EBSD) do potwierdzenia struktury krystalicznej. W obrazie z mikroskopu elektronowego wyróżnia się jako ciemne ziarna w obrębie jaśniejszych minerałów w inkluzjach CAI. ## Odróżnianie od podobnych W obrazie mikroskopowym grossmanit jest praktycznie nieodróżnialny od innych piroksenów bogatych w tytan, takich jak esseneit czy davisit. Pewne rozróżnienie możliwe jest wyłącznie na podstawie precyzyjnej analizy chemicznej, która wykazuje dominację trójwartościowego tytanu (Ti³⁺) w określonej pozycji strukturalnej. ## Formy kryształów Grossmanit tworzy wyłącznie mikroskopijne, subhedralne (niedoskonale wykształcone) ziarna, często o nieregularnym pokroju. Nie obserwuje się go w formie dobrze wykształconych, makroskopowych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Grossmanit jest minerałem pochodzenia pozaziemskiego. Powstaje w warunkach wysokiej temperatury i bardzo niskiego ciśnienia parcjalnego tlenu, charakterystycznych dla wczesnej mgławicy słonecznej. Krystalizuje jako jeden z pierwotnych składników inkluzji bogatych w wapń i glin (tzw. CAI - Calcium-Aluminium-rich Inclusions) w chondrytach węglistych, głównie typu CV3. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla inkluzji CAI w meteorycie Allende. Najczęściej towarzyszą mu spinell, melilit (åkermanit-gehlenit), hibonit, perowskit oraz inne pirokseny, takie jak diopsyd i tytanowy augit (fassait). ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania grossmanitu jest meteoryt Allende, który spadł w stanie Chihuahua w Meksyku w 1969 roku. Jest to lokalizacja typowa dla tego minerału.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Grossmanit nie występuje w formie okazów kolekcjonerskich w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. Jego wartość jest czysto naukowa. Dla instytucji badawczych i wyspecjalizowanych kolekcjonerów meteorytów, najcenniejsze są cienkie płytki (szlify) z meteorytu Allende, w których zidentyfikowano i udokumentowano obecność grossmanitu w obrębie inkluzji CAI. Jakość takiego preparatu zależy od czytelności struktur i jakości analiz, a nie od wyglądu samego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy zawierające grossmanit (zwykle fragmenty meteorytów) nie powinny być czyszczone na mokro, zwłaszcza wodą lub chemikaliami. Wszelkie zanieczyszczenia należy usuwać wyłącznie mechanicznie, na sucho, za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza. ## Czego unikać Woda, detergenty i środki chemiczne mogą uszkodzić zarówno sam grossmanit, jak i otaczającą go matrycę meteorytu. Należy unikać wysokiej wilgotności, która może prowadzić do utleniania minerałów towarzyszących (np. siarczków żelaza). Należy również unikać nagłych zmian temperatury. ## Przechowywanie Fragmenty meteorytów zawierające grossmanit należy przechowywać w stabilnych warunkach, najlepiej w suchym środowisku. Zalecane jest użycie szczelnych pojemników (tzw. "membrane box") lub szafek z kontrolowaną wilgotnością, z dodatkiem środka pochłaniającego wilgoć (np. żelu krzemionkowego).

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej