Greenockite

Wzór chemiczny: Cd<sup>2+</sup>S<sup>2-</sup>

Greenockit to rzadki minerał siarczkowy kadmu, tworzący najczęściej cienkie, żółte naloty i powłoki na blendzie cynkowej.

## Charakterystyka Greenockit jest siarczkiem kadmu (CdS) i najważniejszą rudą tego metalu. Rzadko tworzy dobrze wykształcone, hemimorficzne kryształy o pokroju piramidalnym lub słupkowym, które mogą osiągać do 3 cm długości. Znacznie częściej występuje w formie ziemistych lub proszkowych nalotów, cienkich powłok i skór na innych minerałach, zwłaszcza na blendzie cynkowej (sfalerycie). ## Właściwości fizyczne Kryształy greenockitu wykazują twardość 3-3.5 w skali Mohsa. Mają połysk od żywicznego do diamentowego. Są zazwyczaj przeświecające do nieprzezroczystych. Gęstość minerału wynosi około 4.8-4.9 g/cm³. ## Barwy i odmiany Jego barwa waha się od miodowożółtej, przez pomarańczową, czerwonawą, aż po brązową. Czysty, syntetyczny siarczek kadmu jest intensywnie żółty i znany jako pigment "żółcień kadmowa". W naturze domieszki mogą zmieniać jego odcień. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, choć jego syntetyczny odpowiednik ma duże znaczenie w przemyśle pigmentów. ## Historia i nazwa Nazwa greenockit pochodzi od Lorda Greenocka (późniejszego hrabiego Cathcart), na którego posiadłości w Bishopton w Szkocji minerał ten został po raz pierwszy znaleziony około 1810 roku. Opisany został w 1840 roku przez Roberta Jamesona i Henry-Jamesa Brooke'a. Lokalizacja typowa to kamieniołom w Bishopton, Renfrewshire, Szkocja. ## Zastosowania Greenockit jest głównym źródłem kadmu na świecie, chociaż rzadko występuje w złożach o znaczeniu ekonomicznym. Kadm pozyskuje się głównie jako produkt uboczny przy przetwarzaniu rud cynku, ołowiu i miedzi, w których greenockit występuje jako minerał towarzyszący. Syntetyczny siarczek kadmu jest szeroko stosowany jako żółty pigment w farbach, tworzywach sztucznych i ceramice, a także w fotorezystorach i ogniwach słonecznych.

Właściwości

Twardość Mohsa
3-3.5
Połysk
Adamantine, Resinous
Rysa
Orange-yellow, Brick-red
Gęstość
4.8-4.9
Łupliwość
Imperfect on {1122}, poor on {0001}
Przełam
Conchoidal
Przezroczystość
Translucent to Opaque
Układ krystaliczny
Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechą charakterystyczną greenockitu jest jego występowanie w postaci jaskrawożółtych do pomarańczowych, ziemistych nalotów na blendzie cynkowej. Rzadkie, sześcioboczne kryształy o pokroju piramidalnym są również bardzo diagnostyczne. Jego niska twardość i stosunkowo duża gęstość pomagają w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Greenockit można pomylić z innymi żółtymi minerałami wtórnymi, takimi jak aurypigment czy jarosyt. Aurypigment (As₂S₃) jest znacznie bardziej miękki (1.5-2 Mohsa) i często tworzy skupienia blaszkowe lub łuskowe. Jarosyt jest twardszy i ma inną genezę (strefy utleniania siarczków żelaza). Najpewniejszym sposobem odróżnienia jest jego ścisły związek ze sfalerytem. ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie, zwykle krótkosłupowe lub ostrosłupowe o przekroju sześciobocznym. Wykazują hemimorfizm - inne formy na przeciwnych końcach osi krystalograficznej. Najczęściej spotykany jest w postaci cienkich powłok, nalotów i skupień ziemistych lub proszkowych.

Środowisko występowania

## Geneza Greenockit jest minerałem wtórnym, powstającym w niskotemperaturowych warunkach hydrotermalnych lub w wyniku wietrzenia innych minerałów zawierających kadm, głównie sfalerytu (blendy cynkowej). Kadm często zastępuje cynk w strukturze sfalerytu, a podczas jego utleniania uwalniany jest kadm, który krystalizuje jako greenockit. Może również powstawać w wyniku sublimacji wulkanicznej (fumarole). ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje ze sfalerytem, na którym tworzy charakterystyczne naloty. Towarzyszą mu również inne siarczki, takie jak galena i piryt, a także kalcyt, smithsonit, hemimorfit i kwarc. ## Lokalizacje Znaczące wystąpienia dobrze wykształconych kryształów znane są z Bishopton w Szkocji (lokalizacja typowa), Llallagua w Boliwii (gdzie znaleziono największe kryształy), a także z rejonu Joplin w Missouri i hrabstwa Marion w Arkansas, USA. Występuje również w Tsumeb w Namibii oraz w kopalniach Górnego Śląska w Polsce (np. w rejonie Bytomia i Tarnowskich Gór) jako naloty na blendzie cynkowej.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o intensywnej, pomarańczowej lub czerwonawej barwie. Ważny jest kontrast z matrycą, zwłaszcza gdy kryształy narastają na błyszczącym sfalerycie lub białym kalcycie. Duże, nieuszkodzone kryształy, przekraczające kilka milimetrów, są wyjątkowo rzadkie i poszukiwane. W przypadku nalotów, ocenia się ich intensywność, jednolitość barwy i powierzchnię, jaką pokrywają. ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze okazy z dużymi kryształami pochodzą z kopalni Siglo Veinte w Llallagua w Boliwii. Klasyczne, choć zazwyczaj mniejsze, kryształy pochodzą ze Szkocji. Amerykańskie stanowiska, takie jak te w Arkansas, dostarczyły pięknych, pomarańczowych kryształów na kwarcu i dolomicie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Dopuszczalne jest użycie wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Ze względu na jego niską twardość, czyszczenie mechaniczne (np. twardszymi szczoteczkami) może łatwo uszkodzić lub zetrzeć naloty. ## Czego unikać Greenockit jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać kontaktu z chemikaliami domowymi i kwasami mineralnymi. Jako minerał zawierający kadm, jest toksyczny. Należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie z okazem. ## Przechowywanie Okazy, zwłaszcza te w formie delikatnych nalotów, powinny być przechowywane w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Należy przechowywać go z dala od minerałów, które mogą z nim reagować. Ze względu na toksyczność, powinien być trzymany poza zasięgiem dzieci i zwierząt.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej