Graftonite-(Mn)

Wzór chemiczny: Mn²⁺Fe²⁺₂(PO₄)₂

Graftonit-(Mn) to rzadki minerał fosforanowy z grupy graftonitu, tworzący skupienia w rzadkich typach pegmatytów granitowych.

## Charakterystyka Graftonit-(Mn) jest minerałem z grupy graftonitu, należącym do gromady fosforanów. Występuje zazwyczaj w postaci ziarnistych lub masywnych skupień, rzadko tworząc słabo wykształcone, tabliczkowe kryształy. Jego struktura jest izomorficzna z graftonitem-(Ca) i graftonitem-(Fe). Okazy są nieprzezroczyste i często wykazują widoczną łupliwość. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością wynoszącą 5 w skali Mohsa. Ma połysk od szklistego do żywicznego i jest stosunkowo gęsty - jego gęstość wynosi około 3.75 g/cm³. Jest kruchy i wykazuje dobrą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Barwa graftonitu-(Mn) jest zmienna, najczęściej spotyka się okazy łososioworóżowe, czerwonawobrązowe, czekoladowobrązowe do ciemnobrązowych. Zazwyczaj jest nieprzezroczysty, a na cienkich krawędziach może przeświecać. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji manganu (Mn) na jednej z pozycji strukturalnych - oraz do jego związku z graftonitem. Został uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2017 roku. Jego odkrycie i opisanie jest związane z badaniami nad serią izomorficzną graftonitu. ## Zastosowania Graftonit-(Mn) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast minerałem poszukiwanym i cenionym przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich fosforanach i minerałach pegmatytowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5
Barwa: Pinkish brown
Połysk: Vitreous to resinous
Rysa: White
Gęstość: 3.793
Łupliwość: Good on {010}
Przełam: Irregular/Uneven
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja graftonitu-(Mn) w warunkach polowych jest trudna i wymaga analizy chemicznej (EDS/WDS) w celu potwierdzenia dominacji manganu. Wstępnie można go rozpoznać po charakterystycznej barwie (różowej, brązowej), ziarnistej formie występowania i współwystępowaniu z innymi fosforanami w pegmatytach. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi minerałami z grupy graftonitu (graftonitem-(Ca), graftonitem-(Fe)), od których odróżnienie jest możliwe tylko za pomocą analizy chemicznej. Podobny wygląd mogą mieć również inne fosforany, takie jak tryplit, sarkopsyd czy niektóre granaty (spessartyn), od których różni się twardością, gęstością i środowiskiem występowania. ## Formy kryształów Kryształy są niezwykle rzadkie, słabo wykształcone, o pokroju tabliczkowym. Zazwyczaj tworzy anhedralne (niewykształcone) ziarna i masywne skupienia wrosnięte w skałę macierzystą lub w inne minerały, takie jak tryfylin.

Środowisko występowania

## Geneza Graftonit-(Mn) jest minerałem pierwotnym, krystalizującym w zaawansowanym stadium ewolucji pegmatytów granitowych typu LCT (litowo-cezowo-tantalowych), bogatych w fosfor. Powstaje w warunkach wysokiej temperatury. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi fosforanami, takimi jak tryfylin, litiophilit, sarkopsyd, a także z kwarcem, mikroklinem, albitem i muskowitem. ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska tego minerału na świecie to pegmatyty w Rapid Creek i Big Fish River na Terytorium Jukonu w Kanadzie. Znany jest również z kilku lokalizacji w USA, m.in. z kopalni Palermo #1 w New Hampshire.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Dla kolekcjonerów najbardziej wartościowe są okazy z dobrze wykształconymi, choćby niewielkimi, kryształami. Cenione są również bogate skupienia o intensywnej, łososioworóżowej barwie, kontrastujące z jasną skałą macierzystą. Ważna jest asocjacja z innymi rzadkimi fosforanami. ## Popularne stanowiska Najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z klasycznych lokalizacji w Kanadzie (Jukon), które dostarczyły materiału typowego dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie mechanicznie, używając miękkiej, suchej szczoteczki do usunięcia kurzu. Z uwagi na możliwą reaktywność, należy unikać kontaktu z wodą, a zwłaszcza z kwasami i innymi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kruche skupienia. Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na gwałtowne zmiany temperatury. ## Przechowywanie Przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od wilgoci i chemikaliów. Najlepiej trzymać go w zamkniętym pudełku klaserowym lub gablocie, aby chronić przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi.