Graftonite-(Ca)

Wzór chemiczny: CaFe<sup>2+</sup><sub>2</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>

Graftonite-(Ca) to rzadki minerał z grupy fosforanów, występujący w pegmatytach granitowych, zwykle w formie ziarnistych lub masywnych skupień o łososioworóżowej barwie.

## Charakterystyka Graftonite-(Ca) jest minerałem z gromady fosforanów, należącym do grupy graftonitu. Jest to wapniowy odpowiednik graftonitu-(Fe) i graftonitu-(Mn). Najczęściej tworzy anhedralne (nieprawidłowo wykształcone) ziarna i skupienia masowe, rzadko spotykany jest w formie grubych, tabliczkowych kryształów. Jego wygląd jest zazwyczaj niepozorny, a okazy są wrośnięte w skałę macierzystą. Minerał charakteryzuje się szklistym lub lekko żywicznym połyskiem. ## Właściwości fizyczne Twardość graftonitu-(Ca) w skali Mohsa wynosi 5, co plasuje go na równi z apatytem. Jest minerałem stosunkowo kruchym. Jego gęstość waha się w przedziale 3,73-3,77 g/cm³, co jest wartością dość wysoką jak na fosforan. Jest przeświecający, a w grubszych fragmentach nieprzezroczysty. ## Barwy i odmiany Minerał ten przybiera charakterystyczne barwy od łososioworóżowej i różowawobrązowej po czerwonawobrązową i brązową. Nie tworzy odmian barwnych ani handlowych. Jego nazwa, zgodnie z nomenklaturą mineralogiczną, wskazuje na dominację wapnia (Ca) w określonej pozycji w jego strukturze krystalicznej. ## Historia i nazwa Nazwa grupy minerałów - graftonit - pochodzi od pierwotnego miejsca odkrycia w Grafton, w stanie New Hampshire, USA. Graftonite-(Ca) jako odrębny minerał został formalnie zatwierdzony przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) stosunkowo niedawno, po dokładnym zbadaniu składu chemicznego próbek z różnych lokalizacji. Przyrostek "-(Ca)" odróżnia go od innych członków grupy z dominacją żelaza lub manganu. ## Zastosowania Graftonite-(Ca) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz kolekcjonerskiego, będąc cenionym przez specjalistów zbierających rzadkie minerały pegmatytowe.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Vitreous to Resinous
Rysa
White
Gęstość
3.73-3.77
Łupliwość
Good on {010}
Przełam
Uneven to Sub-Conchoidal
Przezroczystość
Translucent to Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami pomocnymi w identyfikacji są: charakterystyczna łososioworóżowa lub brązowawa barwa, szklisty do żywicznego połysk oraz występowanie w formie mas ziarnistych w obrębie pegmatytów granitowych. Kluczowa jest obecność towarzyszących, często rzadkich, fosforanów. ## Odróżnianie od podobnych Największym wyzwaniem jest odróżnienie graftonitu-(Ca) od innych minerałów z grupy graftonitu (graftonitu-(Fe) i graftonitu-(Mn)), co jest niemożliwe bez zaawansowanej analizy chemicznej (np. EDS). Może być mylony z masywnymi skupieniami triplitu lub sarkopsydu, z którymi często współwystępuje, lecz różni się od nich właściwościami fizycznymi, takimi jak łupliwość. Od podobnie zabarwionych granatów (np. spessartynu) odróżnia go niższa twardość i inny rodzaj przełamu. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie. Zazwyczaj występuje w postaci anhedralnych ziaren, skupień zbitych i masowych. Często tworzy blaszkowate zrosty i przerosty lamelarne z innymi fosforanami, powstałe w wyniku procesów odmieszania w fazie stałej.

Środowisko występowania

## Geneza Graftonite-(Ca) jest pierwotnym minerałem fosforanowym, krystalizującym w późnych stadiach ewolucji złożonych pegmatytów granitowych, bogatych w lit i fosfor. Często powstaje w wyniku procesu odmieszania (eksducji) z pierwotnych, jednorodnych kryształów z szeregu graftonit-beusyt. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych, często rzadkich, fosforanów pegmatytowych. Do jego najczęstszych asocjacji należą: trifylin, litiofilit, sarkopsyd, wolfeit, zwiselit, wiwianit, ludlamit oraz minerały z grupy arrojadytu. ## Lokalizacje Lokalizacją typową dla graftonitu-(Ca) jest kopalnia Bull Moose w hrabstwie Custer, w Południowej Dakocie (USA). Znany jest również z historycznego stanowiska grupy graftonitu - kopalni Palermo No. 1 w Grafton, New Hampshire (USA). Inne potwierdzone wystąpienia to pegmatyty w prowincji San Luis w Argentynie oraz w rejonie Kimitoön w Finlandii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy to te, które posiadają intensywną, łososiową barwę i tworzą możliwie duże, jednorodne skupienia. Dużą wartość dodaną stanowi asocjacja z dobrze wykształconymi kryształami innych rzadkich fosforanów. Ponieważ kryształy graftonitu-(Ca) są niemal niespotykane, nawet fragmenty wykazujące częściowy rozwój ścian krystalicznych są uważane za wyjątkowe. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej pożądane przez kolekcjonerów uchodzą okazy z amerykańskich lokalizacji: Bull Moose Mine w Południowej Dakocie oraz Palermo No. 1 Mine w New Hampshire. Materiał z tych stanowisk posłużył do opisania minerału i jego grupy.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy graftonitu-(Ca) należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogłyby uszkodzić kruchy minerał lub spowodować jego pękanie wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Należy chronić go przed zarysowaniem przez twardsze minerały (np. kwarc). Jest stabilny w normalnych warunkach, nie wykazuje wrażliwości na światło słoneczne ani zmiany wilgotności. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć kontaktu z innymi, twardszymi minerałami. Ekspozycja w zamkniętej gablocie jest bezpieczna i nie wymaga specjalnych warunków.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej