Goyazite

Wzór chemiczny: SrAl<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)(PO<sub>3</sub>OH)(OH)<sub>6</sub>

Stroncowy fosforan z grupy krandallitu, tworzący małe, romboedryczne lub pseudokubiczne kryształy, często spotykany w aluwiach diamentonośnych.

## Charakterystyka Goyazyt to uwodniony fosforan strontu i glinu należący do nadgrupy alunitu. Tworzy zazwyczaj niewielkie, ale dobrze wykształcone kryształy o formie romboedru, które często swoim wyglądem przypominają sześciany (są pseudokubiczne). Występuje również w postaci skupień ziarnistych, promienistych agregatów oraz jako otoczaki w osadach aluwialnych. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 4,5-5 w skali Mohsa, co oznacza, że jest twardszy od fluorytu, ale można go zarysować stalowym narzędziem. Jego gęstość jest stosunkowo wysoka i wynosi od 3,16 do 3,33 g/cm³. Połysk jest najczęściej szklisty, bywa też żywiczny, tłusty, a na powierzchniach łupliwości perłowy. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Goyazyt najczęściej jest bezbarwny, biały, szary lub ma odcienie żółtawe i miodowożółte. Rzadziej spotyka się okazy o barwie różowej, jasnobrązowej lub zielonkawej. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1884 roku przez austriackiego mineraloga Eugena Hussaka, pochodzi od brazylijskiego stanu Goiás. Pierwotnie sądzono, że stamtąd pochodzą pierwsze badane okazy. Później ustalono, że w rzeczywistości materiał typowy został znaleziony w złożach diamentonośnych w okolicach Diamantiny w stanie Minas Gerais w Brazylii. ## Zastosowania Goyazyt nie ma zastosowania przemysłowego. Stanowi głównie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w systematyce minerałów, fosforanach lub minerałach z konkretnych lokalizacji, a także naukowców badających procesy wietrzenia i genezę złóż wtórnych.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5-5
Połysk
Szklisty do żywicznego, tłusty
Rysa
Biała
Gęstość
3.16-3.33
Łupliwość
Dobra w {0001}
Przełam
Muszlowy do nierównego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trigonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami pomocnymi w identyfikacji goyazytu są jego charakterystyczne, pseudokubiczne kryształy o formie romboedru, stosunkowo wysoka gęstość oraz twardość w okolicach 5 w skali Mohsa. Ważnym wskaźnikiem jest też środowisko występowania, zwłaszcza obecność w osadach aluwialnych (szczególnie diamentonośnych) lub w skałach bogatych w glin i fosfor. ## Odróżnianie od podobnych Makroskopowe odróżnienie goyazytu od innych minerałów z grupy krandallitu - jak krandallit (wapniowy), gorceixyt (barowy) czy florencyt (cerowy) - jest praktycznie niemożliwe bez zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS). Może być mylony z niektórymi węglanami (np. dolomitem), od których odróżnia go brak reakcji z kwasem solnym. Od kwarcu różni się niższą twardością i inną formą kryształów. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy romboedry, które mogą być spłaszczone lub wydłużone, często o wyglądzie zbliżonym do sześcianu. Kryształy rzadko przekraczają kilka milimetrów. Występuje także w formie skupień ziarnistych, kulistych i promienistych agregatów oraz jako zaokrąglone ziarna i otoczaki w osadach rzecznych.

Środowisko występowania

## Geneza Goyazyt jest minerałem wtórnym. Powstaje w wyniku procesów hydrotermalnych niskich temperatur lub wietrzenia skał bogatych w glin, stront i fosfor. Formuje się w strefach utleniania złóż kruszcowych, w pegmatytach, karbonatytach oraz w bogatych w glin skałach osadowych i metamorficznych. Ze względu na swoją twardość i odporność chemiczną często koncentruje się w złożach aluwialnych jako minerał ciężki. ## Asocjacje mineralne Minerałami współwystępującymi z goyazytem są najczęściej diament (w złożach okruchowych), inne fosforany z grupy krandallitu (gorceixyt, florencyt), apatyt, monacyt, kwarc, kaolinit, a także herderit i augelit. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje dla tego minerału znajdują się w Brazylii, w stanie Minas Gerais (Diamantina, Ouro Preto), gdzie występuje w aluwiach diamentonośnych. Znany jest również ze Stanów Zjednoczonych (Arkansas, New Hampshire, Kalifornia), Kanady (Terytorium Jukon), Niemiec (Bawaria), Rosji (Półwysep Kolski) oraz z wielu innych miejsc na świecie, gdzie występuje w odpowiednich warunkach geologicznych.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi kryształami o wyraźnym połysku i czystej barwie (np. miodowożółtej lub bezbarwne). Wysoko oceniane są kryształy przezroczyste, choć są one rzadkością. Duże znaczenie ma wielkość kryształów - okazy przekraczające kilka milimetrów są już uważane za znaczące. Atrakcyjność podnosi umiejscowienie na matrycy skalnej lub asocjacja z innymi rzadkimi minerałami. ## Popularne stanowiska Za źródło najlepszych na świecie okazów goyazytu uważa się historyczne złoża diamentonośne w rejonie Diamantiny w Minas Gerais w Brazylii. Okazy z tej lokalizacji są uznawane za klasyczne i najbardziej pożądane przez kolekcjonerów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy goyazytu należy czyścić delikatnie, używając miękkiej szczoteczki i wody destylowanej. Ze względu na dobrą łupliwość należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogłyby spowodować pękanie kryształów. ## Czego unikać Minerał jest stosunkowo miękki, dlatego trzeba chronić go przed zarysowaniem przez twardsze minerały, takie jak kwarc czy korund. Jako fosforan może być wrażliwy na działanie silnych kwasów. Nie wymaga specjalnej ochrony przed światłem czy zmianami temperatury. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy goyazytu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na miękkim podłożu, aby uniknąć otarć i uszkodzeń mechanicznych. Należy go izolować od twardszych minerałów w kolekcji.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej