Glauconite

Wzór chemiczny: (K,Na)(Fe<sup>3+</sup>,Al,Mg)<sub>2</sub>(Si,Al)<sub>4</sub>O<sub>10</sub>(OH)<sub>2</sub>

Glaukonit to zielony minerał ilasty z grupy mik, będący uwodnionym krzemianem żelaza i potasu, charakterystyczny dla morskich skał osadowych.

## Charakterystyka Glaukonit jest minerałem z grupy mik, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony glinokrzemian potasu, żelaza, magnezu i glinu. Rzadko tworzy widoczne kryształy o pokroju tabliczkowym, typowym dla mik. Najczęściej występuje w formie małych, zaokrąglonych ziaren (ooidów lub pelletów) o średnicy poniżej 1 mm, tworzących skupienia ziarniste lub rozproszone w skale. W masie ma wygląd ziemisty lub matowy, a jego obecność nadaje skałom, takim jak piaskowce czy wapienie, charakterystyczne zielonkawe zabarwienie. ## Właściwości fizyczne Jest to minerał stosunkowo miękki, o twardości 2 w skali Mohsa. Ma połysk matowy lub ziemisty, rzadziej słabo szklisty. Jest nieprzezroczysty. Jego gęstość waha się od 2,4 do 2,95 g/cm³, w zależności od składu chemicznego, zwłaszcza zawartości żelaza. ## Barwy i odmiany Glaukonit przyjmuje barwy od żółtozielonej, przez niebieskozieloną i oliwkowozieloną, aż po niemal czarną. Ciemniejsze odcienie są zwykle związane z wyższą zawartością żelaza. Pod wpływem wietrzenia jego kolor może zmieniać się na brązowy w wyniku utleniania żelaza i powstawania limonitu. Nie wyróżnia się nazwanych odmian handlowych ani gemmologicznych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1828 roku przez Christiana Kefersteina, pochodzi od greckiego słowa *glaukos* (γλαυκός), oznaczającego "niebieskozielony" lub "szarozielony", w nawiązaniu do jego typowej barwy. Glaukonit jest minerałem znanym od dawna jako kluczowy składnik tzw. "zielonych piasków" (greensands). ## Zastosowania Glaukonit jest wykorzystywany jako naturalny nawóz potasowy, szczególnie w rolnictwie ekologicznym, ze względu na powolne uwalnianie składników odżywczych. Używa się go również jako naturalny pigment oraz w systemach uzdatniania wody do usuwania z niej żelaza i manganu. Ma także znaczenie w geologii jako wskaźnik środowiska sedymentacji (powolne tempo osadzania w warunkach morskich) oraz w datowaniu izotopowym skał metodą potasowo-argonową (K-Ar).

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Matowy do ziemistego
Rysa
Jasnozielona
Gęstość
2.4 - 2.95
Łupliwość
Doskonała wg {001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną glaukonitu jest jego charakterystyczna zielona barwa (w różnych odcieniach) oraz występowanie w formie małych, zaokrąglonych agregatów (ziaren) w skałach osadowych. W dotyku jest miękki i często ma matowy, ziemisty wygląd. W odróżnieniu od wielu innych zielonych minerałów, rzadko tworzy dobrze wykształcone kryształy. ## Odróżnianie od podobnych Glaukonit bywa mylony z seladonitem, innym zielonym minerałem ilastym o podobnym składzie i wyglądzie. Rozróżnienie obu minerałów bez zaawansowanych badań (np. dyfrakcji rentgenowskiej) jest często niemożliwe. Można go także pomylić z chlorytem, który jednak częściej tworzy widoczne blaszki i występuje w skałach metamorficznych. Od oliwinu odróżnia go znacznie niższa twardość i typowa forma występowania. ## Formy kryształów Dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie i mają postać niewielkich, sześciobocznych tabliczek. Zazwyczaj glaukonit tworzy mikrokrystaliczne, zaokrąglone ziarna (pellety, ooidy) lub nieregularne skupienia ziemiste i łuskowate. Występuje także jako wypełnienie skorupek otwornic lub jako pseudomorfozy po innych minerałach, np. biotytu.

Środowisko występowania

## Geneza Glaukonit jest minerałem autogenicznym, co oznacza, że krystalizuje bezpośrednio w miejscu sedymentacji. Powstaje wyłącznie w środowisku morskim, na szelfie kontynentalnym, na głębokościach od kilkudziesięciu do kilkuset metrów. Jego tworzeniu sprzyja powolne tempo akumulacji osadów, lekko redukcyjne warunki i dostępność potasu oraz żelaza. Często tworzy się w procesie transformacji materiału fekalnego, skorupek organicznych lub przez przeobrażenie innych minerałów, np. biotytu. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z minerałami typowymi dla skał osadowych, takimi jak kwarc, kalcyt, dolomit, skalenie, a także z fosforytami, pirytem i markasytem. Jest głównym składnikiem piaskowców glaukonitowych i margli glaukonitowych, zwanych potocznie "zielonymi piaskami" (greensands). ## Lokalizacje Glaukonit jest minerałem szeroko rozpowszechnionym na świecie w skałach osadowych różnego wieku, od kambru po czasy współczesne. Znaczące złoża i wystąpienia znajdują się m.in. w basenie paryskim we Francji, na wybrzeżach Anglii (formacje Greensand), w Belgii, w Rosji (platforma wschodnioeuropejska) oraz w Stanach Zjednoczonych (stany New Jersey, Delaware, Maryland). W Polsce jest pospolity w osadach kredy i trzeciorzędu, np. na Wyżynie Lubelskiej i w Karpatach.

Rzadkość

Pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska glaukonitu jest ograniczona, ponieważ rzadko tworzy on estetyczne, dobrze wykształcone kryształy. Najbardziej cenione są okazy skał (piaskowców, margli) z wyraźnie widoczną, intensywnie zieloną koncentracją ziaren glaukonitu, tworzące kontrast z jaśniejszym tłem skalnym. Interesujące dla specjalistów są również pseudomorfozy glaukonitu po innych minerałach lub skamieniałościach. Jakość ocenia się głównie na podstawie intensywności i jednolitości barwy. ## Popularne stanowiska Klasyczne okazy pochodzą z formacji geologicznych typu "greensand" w Anglii i Stanach Zjednoczonych (szczególnie z New Jersey). W Europie znane są również wystąpienia z okolic Antwerpii w Belgii. Dla kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach Polski, interesujące mogą być okazy z utworów kredowych i paleogeńskich z różnych części kraju.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy glaukonitu, zwłaszcza w postaci sypkich ziaren lub w kruchej skale macierzystej, należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Unikać mycia pod bieżącą wodą, która może rozmyć lub uszkodzić matrycę. Jeśli konieczne jest użycie płynu, zaleca się wodę destylowaną i bardzo delikatne osuszanie. ## Czego unikać Glaukonit jest minerałem miękkim i kruchym, podatnym na uszkodzenia mechaniczne. Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami. Długotrwała ekspozycja na wilgoć i powietrze może prowadzić do jego utleniania (wietrzenia), co objawia się zmianą koloru na brązowy z powodu powstawania tlenków żelaza (limonitu). ## Przechowywanie Okazy najlepiej przechowywać w zamkniętych pojemnikach lub klaserach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać miejsc o dużej wilgotności, aby spowolnić procesy wietrzenia. Skały zawierające glaukonit mogą być kruche, dlatego warto podkleić je lub umieścić na stabilnej podstawce.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej