Gjerdingenite-Fe

Wzór chemiczny: K<sub>2</sub>Fe<sup>2+</sup>(Nb<sup>5+</sup>,Ti<sup>4+</sup>)<sub>4</sub>(Si<sub>4</sub>O<sub>12</sub>)<sub>2</sub>(O,OH)<sub>4</sub>·6H<sub>2</sub>O

Gjerdingenit-Fe to bardzo rzadki minerał z grupy cyklokrzemianów, tworzący drobne, tabliczkowe kryształy o brązowawej barwie.

## Charakterystyka Gjerdingenit-Fe jest minerałem należącym do grupy gjerdingenitu i podgrupy kuzmenkoitu. Występuje w postaci bardzo małych, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, które rzadko przekraczają 0.2 mm długości. Kryształy te często tworzą promieniste lub sferulityczne agregaty. Jest kruchy i ma charakterystyczny, szklisty połysk. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą 5. Jego gęstość jest nieco większa od kwarcu i wynosi około 3.03 g/cm³. Połysk jest szklisty, a rysa ma barwę jasnobrązową. Jest przeświecający. ## Barwy i odmiany Typowa barwa gjerdingenitu-Fe jest złotobrązowa do czerwonobrązowej. Nie wyróżniono jego odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji żelaza (Fe) na pozycji kationu dwuwartościowego - oraz do jego związku z gjerdingenitem-Mn. Został zatwierdzony jako nowy minerał przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2005 roku. Opisany został na podstawie materiału z typowej lokalizacji w Norwegii. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, gjerdingenit-Fe nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy mikrominerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
5
Połysk
Vitreous
Rysa
Light brown
Gęstość
3.03
Łupliwość
Perfect on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja gjerdingenitu-Fe jest niemożliwa bez zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia dyspersji energii (EDS/EDX) lub analiza chemiczna z użyciem mikrosondy elektronowej. Wizualnie, w typowej lokalizacji, można go podejrzewać na podstawie złotobrązowej barwy, tabliczkowego pokroju kryształów i współwystępowania z innymi rzadkimi minerałami pegmatytowymi. ## Odróżnianie od podobnych Jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia od innych minerałów z grupy gjerdingenitu (np. gjerdingenitu-Mn, gjerdingenitu-Ca) bez analizy chemicznej. Może być również mylony z innymi drobnokrystalicznymi, brązowymi krzemianami występującymi w pegmatytach nefelinowo-syenitowych. ## Formy kryształów Tworzy bardzo małe, cienkie, tabliczkowe kryształy o pokroju listewkowym, często spłaszczone zgodnie z płaszczyzną {001}. Kryształy te zazwyczaj występują w postaci promienistych lub sferulitycznych (kulistych) agregatów.

Środowisko występowania

## Geneza Jest to minerał pochodzenia magmowego, krystalizujący w późnych stadiach ewolucji pegmatytów nefelinowo-syenitowych. Powstaje w warunkach niskiej temperatury w pustkach i miarolach skalnych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami pegmatytowymi. W lokalizacji typowej (Gjerdingen, Norwegia) znaleziono go w towarzystwie albitu, mikroklinu, egirynu, natrolitu, catapleitu, elpidytu, kuźnieńskiego-Mn, lorenzenitu i fluorku tysonitu-(Ce). ## Lokalizacje Potwierdzone występowania gjerdingenitu-Fe są ekstremalnie rzadkie. Najważniejsza i zarazem typowa lokalizacja to pegmatyt w Gjerdingen, w kompleksie plutonicznym Nordmarka, niedaleko Lunner w Norwegii. Jest to jedyne znane miejsce występowania tego minerału na świecie.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów gjerdingenitu-Fe ocenia się przede wszystkim na podstawie bogactwa i estetyki agregatów krystalicznych. Najbardziej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, promienistymi lub sferulitycznymi skupieniami o intensywnej, złotobrązowej barwie, kontrastujące z jasnym tłem (np. białym albitem lub natrolitem). Ważne jest również dobre skojarzenie z innymi rzadkimi minerałami. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów gjerdingenitu-Fe jest jego lokalizacja typowa w Gjerdingen w Norwegii. Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim okazy pochodzą z tego jednego miejsca.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie sprężonym powietrzem w celu usunięcia kurzu. Ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów i ich kruchość, każda inna metoda, w tym czyszczenie na mokro, jest wysoce ryzykowna i może prowadzić do zniszczenia minerału. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, w tym kwasami i zasadami. Nie należy używać myjek ultradźwiękowych. Minerał jest kruchy, więc należy chronić go przed uderzeniami i wibracjami. ## Przechowywanie Okazy mikrominerałów, takie jak gjerdingenit-Fe, powinny być przechowywane w specjalistycznych, zamykanych pudełkach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i nagłymi zmianami wilgotności.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej