Gilmarite

Wzór chemiczny: Cu<sup>2+</sup><sub>3</sub>(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)(OH)<sub>3</sub>

Gilmaryt to rzadki arsenian miedzi, tworzący charakterystyczne, igiełkowe kryształy o intensywnie zielonej barwie, zebrane w promieniste agregaty.

## Charakterystyka Gilmaryt jest uwodnionym arsenianem miedzi, cenionym przez kolekcjonerów za swój wyrazisty, szmaragdowozielony lub niebieskozielony kolor. Występuje najczęściej w formie bardzo drobnych, igiełkowych lub włoskowych kryształów. Tworzą one charakterystyczne, promienisto-włókniste skupienia, rozetki i kuliste agregaty, narastające na skalnej powierzchni. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, najlepsze okazy są najczęściej obserwowane pod powiększeniem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości około 3 w skali Mohsa. Ma szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość jest znaczna i wynosi około 4,2-4,3 g/cm³, co jest typowe dla arsenianów zawierających ciężkie metale. ## Barwy i odmiany Paleta barw gilmarytu jest wąska i obejmuje odcienie od szmaragdowej do niebieskawej zieleni. Intensywność koloru zależy od domieszek i warunków krystalizacji. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału została nadana na cześć Gilmara Wendta (ur. 1933), niemieckiego inżyniera górnictwa i kolekcjonera minerałów, który specjalizował się w minerałach z greckiego dystryktu Laurion (Lavrion). Gilmaryt został oficjalnie uznany jako nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1995 roku. Miejscem typowym jest kopalnia Hilarion w Kamarizie (Laurion, Grecja). ## Zastosowania Gilmaryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów rzadkich minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Vitreous
Rysa
Light green
Gęstość
4.2-4.3
Łupliwość
Good on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi gilmarytu są jego intensywnie zielona barwa, igiełkowy pokrój kryształów oraz promieniste agregaty. Kluczowe znaczenie ma również jego środowisko występowania - strefy utleniania złóż miedzi i arsenu, w towarzystwie innych wtórnych arsenianów. ## Odróżnianie od podobnych Gilmaryt bywa mylony z innymi zielonymi, igiełkowymi minerałami miedzi. - **Malachit**: ma podobny pokrój włóknisty, ale gwałtownie reaguje z kwasem solnym, w przeciwieństwie do gilmarytu. - **Oliwenit**: ma zazwyczaj odcień oliwkowozielony i tworzy bardziej pryzmatyczne, grubsze kryształy. - **Minerały z grupy agardytu**: są bardzo podobne wizualnie (niebieskozielone, igiełkowe) i ich pewne odróżnienie od gilmarytu często wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS) lub rentgenowskich (XRD). ## Formy kryształów Gilmaryt krystalizuje w formie smukłych, igiełkowych lub włosowatych kryształów. Prawie zawsze występują one w postaci promienistych skupień, wachlarzyków, rozet lub sferycznych agregatów, których średnica rzadko przekracza kilka milimetrów.

Środowisko występowania

## Geneza Gilmaryt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (tzw. czapach żelaznych) hydrotermalnych złóż kruszców bogatych w miedź i arsen. Krystalizuje w wyniku wietrzenia pierwotnych siarczków i arsenków w warunkach niskiej temperatury i ciśnienia. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami miedzi i arsenu, takimi jak oliwenit, konichalcyt, kornwallit, klinoklaz, kornubit, a także z tlenkami żelaza (getyt, hematyt) i kwarcem. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane stanowiska gilmarytu na świecie to: - Kopalnia Hilarion w dystrykcie Laurion w Grecji - lokalizacja typowa, dostarczająca najlepszych okazów. - Kopalnia Clara w Schwarzwaldzie w Niemczech. - Kopalnia Cap Garonne we Francji. - Kopalnia Majuba Hill w hrabstwie Pershing, Nevada, USA.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska gilmarytu zależy od kilku czynników. Najwyżej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, bogatymi, sferycznymi agregatami o intensywnej, szmaragdowozielonej barwie. Ważna jest również estetyka podłoża skalnego oraz obecność rzadkich minerałów towarzyszących, które podnoszą wartość naukową i wizualną okazu. Ze względu na mały rozmiar kryształów, większość okazów to mikrominerały (tzw. "micromounts"). ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów są okazy pochodzące z historycznych kopalń w dystrykcie Laurion w Grecji. Charakteryzują się one klasycznym wykształceniem i intensywnością barwy.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy gilmarytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Absolutnie niewskazane jest stosowanie myjek ultradźwiękowych, które mogą zniszczyć delikatne agregaty. ## Czego unikać Jako minerał miękki i kruchy, gilmaryt jest podatny na uszkodzenia mechaniczne. Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi silnymi chemikaliami. Ze względu na zawartość arsenu, po każdym kontakcie z minerałem należy umyć ręce i unikać wdychania pyłu, który mógłby powstać przy jego uszkodzeniu. ## Przechowywanie Najlepszym sposobem przechowywania gilmarytu jest umieszczenie go w osobnym, zamykanym pudełku (typu "micromount"), które chroni przed kurzem, światłem i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy go trzymać w stabilnych warunkach wilgotnościowych i termicznych.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej