Gillulyite

Wzór chemiczny: Tl₂As₇.₅Sb₀.₃S₁₃

Gillulyit jest rzadkim, ciemnoczerwonym siarkosolnym minerałem arsenu i talu, występującym w formie drobnych, igiełkowych kryształów.

## Charakterystyka Gillulyit to bardzo rzadki minerał z grupy siarkosoli, chemicznie będący złożoną siarkosolą talu, arsenu i antymonu. Występuje w postaci bardzo drobnych, igiełkowych lub włoskowych kryształów, które często tworzą spilśnione, matowe agregaty. Pojedyncze kryształy są elastyczne i mają ciemnoczerwony kolor, jednak ze względu na ich niewielki rozmiar, w masie agregaty wydają się być czarne lub ciemnoszare z czerwonym odcieniem. ## Właściwości fizyczne Kryształy gillulyitu wykazują metaliczny do submetalicznego połysku. Minerał jest nieprzezroczysty. Ze względu na drobnokrystaliczną naturę, większość właściwości fizycznych, takich jak twardość czy gęstość, jest trudna do precyzyjnego zmierzenia na naturalnych okazach. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest monochromatyczny - występuje w odcieniach od ciemnoczerwonego do czerwonawoczarnnego. Nie wyróżnia się żadnych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Gillulyit został odkryty w kopalni Mercur (znanej też jako Barrick Mercur Mine) w hrabstwie Tooele w stanie Utah, USA. Został opisany i uznany za nowy gatunek minerału w 1994 roku. Nazwa honoruje Jamesa C. Gilluly'ego (1899-1980), wybitnego geologa z United States Geological Survey, znanego z badań geologii i złóż rud w Utah. ## Zastosowania Gillulyit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe i kolekcjonerskie, będąc obiektem zainteresowania wyspecjalizowanych zbieraczy rzadkich minerałów i mikrominerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-2.5
Barwa: Deep red
Połysk: Metallic
Rysa: Brick red
Gęstość: 4.02
Łupliwość: One perfect cleavage and possbly two poor cleavages (based on pitting during polishing).
Przełam: Splintery
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie gillulyitu opiera się na jego charakterystycznym wyglądzie - spilśnionych agregatach drobnych, włoskowych, ciemnoczerwonych kryształów. Kluczowe jest miejsce występowania (lokalizacja typu) oraz współwystępowanie z innymi rzadkimi siarkosolami talu. ## Odróżnianie od podobnych Gillulyit można pomylić z innymi siarkosolami o podobnym wyglądzie, takimi jak lorandyt, raguinitt czy imhofit, które również mogą tworzyć czerwone, igiełkowe kryształy i występują w tym samym środowisku. Pewne odróżnienie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak analiza chemiczna (EDS) lub dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Minerał ten tworzy bardzo drobne, wydłużone, igiełkowe lub włoskowe kryształy, osiągające do 2 mm długości, ale zwykle znacznie mniejsze. Kryształy te łączą się w gęste, spilśnione lub promieniste agregaty, które porastają skałę macierzystą.

Środowisko występowania

## Geneza Gillulyit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego niskich temperatur. Powstaje w złożach złota typu Carlin, które są bogate w arsen, antymon, rtęć i tal. Krystalizuje w późnym etapie procesów mineralizacyjnych, osadzając się w pustkach i szczelinach w skale macierzystej, najczęściej w jaspach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi siarkosolami talu i arsenu, takimi jak lorandyt, raguinitt, imhofit, weissbergit, a także z realgarem, aurypigmentem, pirytem, markasytem, getchellitem i macierzystym złotem. ## Lokalizacje Jedyną potwierdzoną i szczegółowo opisaną lokalizacją występowania gillulyitu na świecie jest jego miejsce odkrycia - kopalnia Mercur w górach Oquirrh, w hrabstwie Tooele, w stanie Utah, USA.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej wartościowe okazy gillulyitu to te, które posiadają bogate, gęste pokrycia intensywnie czerwonych, igiełkowych kryształów na kontrastującej matrycy. Wielkość i jakość kryształów, chociaż zawsze mikroskopijne, mają znaczenie. Ważny jest również kontrast barwny z podłożem (np. jasnym jaspem) oraz obecność rzadkich minerałów towarzyszących. ## Popularne stanowiska Jedyne źródło okazów kolekcjonerskich to historyczne znaleziska z kopalni Mercur w Utah, która obecnie jest zamknięta i zrekultywowana. Sprawia to, że nowe okazy nie trafiają na rynek, a dostępne są jedynie te z dawnych zbiorów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie sprężonym powietrzem w celu usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. Ze względu na kruchość i delikatność igiełkowych kryształów, czyszczenie mechaniczne (np. szczoteczką) jest wysoce niewskazane. ## Czego unikać Należy unikać myjek ultradźwiękowych, wody, rozpuszczalników i kwasów. Minerał jest wrażliwy na wstrząsy i urazy mechaniczne, które mogą zniszczyć delikatne kryształy. Jako minerał zawierający tal i arsen, jest toksyczny - należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie. ## Przechowywanie Okazy gillulyitu powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w zamkniętych pojemnikach typu "micromount", które chronią je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy przechowywać je z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.