Gilalite
Wzór chemiczny: Cu<sup>2+</sup><sub>5</sub>Si<sub>6</sub>O<sub>17</sub>·7H<sub>2</sub>O
Gilalit to rzadki uwodniony krzemian miedzi, tworzący charakterystyczne, kuliste skupienia o intensywnie niebieskozielonej barwie.
Opis
## Charakterystyka Gilalit jest uwodnionym krzemianem miedzi, cenionym za swój żywy, niebieski do niebieskozielonego kolor i unikalne formy występowania. Najczęściej tworzy niewielkie, kuliste agregaty (sferulity) zbudowane z mikroskopijnych, włóknistych lub igiełkowych kryształów. Te kulki mogą występować pojedynczo lub w grupach, narastając na powierzchni innych minerałów (matrycy skalnej). ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 3. Charakteryzuje się szklistym połyskiem i jest zazwyczaj przeświecający. Jego gęstość jest niewielka, wynosi około 2,83 g/cm³. ## Barwy i odmiany Barwa gilalitu waha się od błękitnej, przez turkusową, aż po zielononiebieską. Nie posiada on formalnie nazwanych odmian, jednak w handlu jubilerskim i kolekcjonerskim popularna jest nazwa "Kwarc Meduza" (Medusa Quartz). Odnosi się ona do rzadkich okazów kwarcu z Brazylii, które zawierają wrostki zielononiebieskich kulek gilalitu. ## Historia i nazwa Gilalit został po raz pierwszy opisany w 1980 roku. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia - kopalni Christmas w hrabstwie Gila (Gila County) w Arizonie, USA. Jest to więc minerał o stosunkowo krótkiej historii naukowej. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i atrakcyjny wygląd, gilalit jest przede wszystkim minerałem o znaczeniu kolekcjonerskim. Wyjątkowo czyste i estetyczne okazy kwarcu z wrostkami gilalitu bywają szlifowane i wykorzystywane jako kamienie ozdobne w unikatowej biżuterii.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną gilalitu jest jego forma występowania w postaci małych, idealnie kulistych agregatów (sferulitów). Charakterystyczny jest również jego żywy, niebieskozielony kolor. Włóknista budowa tych kulek jest często widoczna pod powiększeniem. ## Odróżnianie od podobnych Gilalit bywa mylony z chryzokolą, która jednak rzadko tworzy tak regularne sferulity i częściej występuje w formach nerkowatych lub groniastych o nieco innym odcieniu. Może przypominać także rosasyt lub aurichalcyt, które jednak mają zazwyczaj jaśniejszą barwę i często jedwabisty połysk, a także reagują z kwasem solnym. ## Formy kryształów Gilalit krystalizuje w układzie jednoskośnym, jednak jego pojedyncze kryształy są mikroskopijne i mają postać igiełek lub włókien. Te drobne kryształy niemal zawsze tworzą promienisto-włókniste agregaty o kulistym kształcie.
Środowisko geologiczne
## Geneza Gilalit jest wtórnym minerałem miedzi, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców miedzi. Tworzy się w wyniku działania roztworów bogatych w krzemionkę na inne, wcześniej powstałe minerały miedzi w środowisku o niskiej temperaturze i ciśnieniu. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami miedzi, takimi jak chryzokola, dioptaz, malachit, a także z kwarcem, kalcytem i tlenkami żelaza. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska gilalitu znajdują się w USA, przede wszystkim w miejscu jego odkrycia - kopalni Christmas w Arizonie. Znany jest również z rejonu Ajo w Arizonie. Wyjątkowo cenione okazy pochodzą z Brazylii (okolice São Geraldo do Baixio, Minas Gerais), gdzie gilalit tworzy spektakularne wrostki w przezroczystych kryształach kwarcu.
Rzadkość
Rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najwyżej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, wyraźnie oddzielonymi od siebie kulistymi agregatami o intensywnej, jednolitej barwie. Atrakcyjność podnosi kontrastujące, jasne podłoże skalne. W przypadku "Kwarcu Meduzy", o wartości decyduje idealna przezroczystość i czystość kryształu kwarcu oraz estetyczne rozmieszczenie i wyrazistość wrostków gilalitu. ## Popularne stanowiska Dla kolekcjonerów poszukujących klasycznych, sferulitycznych okazów na matrycy, najbardziej pożądane są te z Arizony (USA). Natomiast okazy z wrostkami w kwarcu, poszukiwane zarówno przez kolekcjonerów, jak i na rynku jubilerskim, pochodzą niemal wyłącznie z Brazylii.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy gilalitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Należy unikać silnego pocierania, które mogłoby uszkodzić delikatne, włókniste agregaty. Absolutnie niewskazane jest używanie myjek ultradźwiękowych oraz mechanicznych narzędzi czyszczących. ## Czego unikać Gilalit jest minerałem miękkim, podatnym na zarysowania przez twardsze minerały (np. kwarc). Jako minerał uwodniony, może być wrażliwy na wysoką temperaturę, która grozi jego dehydratacją, a w konsekwencji zmianą barwy i struktury. Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi silnymi chemikaliami. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy gilalitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub gablotach, aby zapobiec otarciom i zarysowaniom. Należy chronić je przed kurzem, bezpośrednim światłem słonecznym i nagłymi zmianami temperatury.