Giftgrubeite

Wzór chemiczny: CaMn<sup>2+</sup><sub>2</sub>Ca<sub>2</sub>(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(As<sup>5+</sup>O<sub>3</sub>OH)<sub>2</sub>·4H<sub>2</sub>O

Giftgrubeit to bardzo rzadki, uwodniony arsenian wapnia i manganu, tworzący mikroskopijne, bezbarwne do bladoróżowych kryształy tabliczkowe.

## Charakterystyka Giftgrubeit jest minerałem z gromady arsenianów, występującym w postaci bardzo małych, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, rzadko przekraczających 0.2 mm długości. Kryształy są zazwyczaj bezbarwne, czasami z bladoróżowym lub bladożółtym odcieniem. Tworzą one niewielkie, promieniste agregaty lub rozetki na powierzchni skały macierzystej. Ze względu na swój mikroskopijny rozmiar, jest to minerał dostępny głównie dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów. ## Właściwości fizyczne Kryształy wykazują szklisty połysk. Twardość i gęstość nie zostały precyzyjnie zmierzone z powodu niewielkich rozmiarów próbek, ale szacuje się, że twardość w skali Mohsa wynosi około 3. Minerał jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest zazwyczaj bezbarwny. Obserwowano również okazy o bardzo bladym zabarwieniu różowym lub żółtawym. Nie wyróżnia się żadnych nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Giftgrubeit został odkryty w historycznej kopalni rud srebra i kobaltu "Giftgrube" w miejscowości Saint-Jacques (Sankt Ulrich) w dolinie Val d'Anniviers w kantonie Valais w Szwajcarii. Nazwa minerału, zatwierdzona w 2017 roku, pochodzi bezpośrednio od nazwy miejsca typowego (kopalni). Słowo "Giftgrube" w języku niemieckim oznacza dosłownie "trującą kopalnię" lub "kopalnię trucizny", co nawiązuje do wysokiej zawartości toksycznego arsenu w wydobywanych tam rudach. ## Zastosowania Giftgrubeit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego, poszukiwanym przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach lub minerałach z konkretnych lokalizacji (tzw. "micromounts").

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Szklisty
Rysa
Biała
Łupliwość
Doskonała wg {010}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja giftgrubeitu w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa. Wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia Ramana lub dyfrakcja rentgenowska (XRD) w połączeniu z analizą chemiczną (EDS). W kolekcji rozpoznaje się go na podstawie etykiety i wyglądu pod mikroskopem - charakterystycznych, drobnych, tabliczkowych kryształów tworzących rozetki. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z wieloma innymi wtórnymi arsenianami występującymi w tym samym środowisku, takimi jak farmakolit, picrofarmakolit czy sainfeldyt, które również mogą tworzyć bezbarwne lub białe naloty i skupienia. Pewne rozróżnienie możliwe jest wyłącznie za pomocą analizy laboratoryjnej. ## Formy kryształów Giftgrubeit tworzy bardzo małe, cienkie, tabliczkowe kryształy o pokroju listewkowym, wydłużone wzdłuż jednej osi. Kryształy te często łączą się w promieniste agregaty, wachlarze lub niewielkie, kuliste rozetki.

Środowisko występowania

## Geneza Giftgrubeit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców bogatych w arsen. Tworzy się w wyniku reakcji roztworów przesyconych arsenem z minerałami zawierającymi wapń i mangan, w warunkach niskiej temperatury i ciśnienia. Występuje w pustkach i szczelinach skał węglanowych (dolomitów) w obrębie złoża. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi arsenianami, takimi jak sainfeldyt, picrofarmakolit, farmakolit, rösslerit, a także z kalcytem, dolomitem i kwarcem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania giftgrubeitu na świecie jest jego lokalizacja typowa - historyczna kopalnia "Giftgrube" w dolinie Val d'Anniviers w Szwajcarii.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu giftgrubeitu ocenia się przede wszystkim na podstawie bogactwa i estetyki agregatów krystalicznych widocznych pod mikroskopem. Najbardziej cenione są okazy z wyraźnie uformowanymi, ostrymi kryształami tworzącymi atrakcyjne wizualnie rozetki lub wachlarze. Wielkość kryształów, chociaż zawsze mikroskopijna, również ma znaczenie - większe (do 0.2 mm) i dobrze wykształcone kryształy są wyżej oceniane. Kontrast z barwą skały macierzystej może dodatkowo podnosić atrakcyjność okazu. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów giftgrubeitu jest kopalnia Giftgrube w Szwajcarii, co czyni każdy okaz pochodzący z tej lokalizacji cennym z definicji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy giftgrubeitu są ekstremalnie delikatne i małe. Należy unikać jakiegokolwiek czyszczenia mechanicznego. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości, aby usunąć luźne cząstki kurzu. Kontakt z wodą jest niewskazany ze względu na ryzyko uszkodzenia delikatnych kryształów i potencjalne reakcje chemiczne. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami. Minerał jest wrażliwy na wstrząsy i otarcia. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie wilgoci. ## Przechowywanie Okazy giftgrubeitu, jako typowe "micromounts", powinny być przechowywane wyłącznie w specjalistycznych, zamykanych pudełkach perkybox, które chronią je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej