Gersdorffite
Wzór chemiczny: Ni<sup>3+</sup>(AsS)<sup>3-</sup>
Gersdorffit to arsenosiarczek niklu, minerał o metalicznym połysku i stalowoszarej barwie, tworzący regularne kryształy.
Opis
## Charakterystyka Gersdorffit jest arsenosiarczkiem niklu (NiAsS), należącym do grupy kobaltynu. Tworzy najczęściej dobrze wykształcone kryształy o regularnej budowie, a także skupienia ziarniste, rozproszone lub masywne. Typowe okazy mają stalowoszarą lub srebrzystobiałą barwę i silny, metaliczny połysk. Na powietrzu jego powierzchnia może matowieć i pokrywać się szarym lub czarnym nalotem. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest kruchy i nieprzezroczysty. Jego twardość w skali Mohsa wynosi 5.5, co plasuje go w tej samej klasie co apatyt czy szkło. Charakteryzuje się dużą gęstością, wahającą się od 5.9 do ponad 6.3 g/cm³, co sprawia, że okazy są wyraźnie ciężkie w stosunku do swojej wielkości. Wykazuje dobrą łupliwość w trzech kierunkach, prostopadłych do siebie. ## Barwy i odmiany Podstawowa barwa gersdorffitu to stalowoszara, przechodząca w srebrzystobiałą. Z powodu utleniania powierzchnia często staje się matowa, szara lub czarniawa. W jego strukturze mogą występować domieszki innych pierwiastków, głównie kobaltu i żelaza, rzadziej antymonu. Odmiana bogata w kobalt bywa nazywana korynitem (corynite). ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1845 roku przez austriackiego mineraloga Alexandra Löwe, upamiętnia rodzinę von Gersdorff, dawnych właścicieli kopalni niklu w Schladming w Styrii (Austria), gdzie po raz pierwszy zidentyfikowano ten minerał. Jest to jego lokalizacja typowa. ## Zastosowania Gersdorffit, występując w większych nagromadzeniach, może być podrzędnym źródłem niklu. Jego główne znaczenie jest jednak naukowe i kolekcjonerskie.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi gersdorffitu są jego stalowoszara barwa, silny metaliczny połysk, wysoka gęstość oraz regularne, sześcienne formy kryształów. Rysa ma barwę szaroczarną. Jest kruchy. ## Odróżnianie od podobnych Od bardzo podobnego kobaltynu (CoAsS) jest praktycznie niemożliwy do odróżnienia bez analizy chemicznej; kobaltyn bywa jednak częściej srebrzystobiały z różowawym odcieniem. Od pirytu (FeS₂) odróżnia go barwa (piryt jest mosiężnożółty) i nieco wyższa twardość. Skutterudyt ((Co,Ni)As₃) ma podobny wygląd, ale zazwyczaj tworzy inne formy krystaliczne i nie zawiera siarki. Ullmannit (NiSbS) jest jego antymonowym analogiem i również wymaga zaawansowanych badań do pewnej identyfikacji. ## Formy kryształów Gersdorffit krystalizuje w układzie regularnym, tworząc najczęściej sześciany, ośmiościany oraz dwunastościany pięciokątne (tzw. pirytoedry). Kryształy mogą mieć zbrużdżone powierzchnie ścian. Występuje także w formie skupień ziarnistych, promienistych lub masywnych agregatów.
Środowisko geologiczne
## Geneza Gersdorffit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w warunkach średnich temperatur w żyłach kruszcowych, często związanych z intruzjami skał magmowych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi arsenkami i siarczkami niklu i kobaltu, takimi jak nikielin, kobaltyn, ullmannit, maucheryt, skutterudyt i rammelsbergit. Towarzyszą mu również minerały żyłowe, jak syderyt, dolomit, baryt, kalcyt i kwarc. ## Lokalizacje Do najważniejszych światowych lokalizacji należą historyczne stanowiska w Austrii (Schladming w Styrii) i Niemczech (góry Harz; Siegerland). Piękne kryształy pochodzą z rejonu Sudbury i Cobalt w Ontario (Kanada) oraz z dystryktu Bou Azzer w Maroku. Występuje również w wielu innych miejscach na świecie, jednak rzadziej w formie dobrze wykształconych okazów.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najwyżej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, w pełni wykształconymi kryształami o lustrzanym, metalicznym połysku. Szczególnie poszukiwane są duże, pojedyncze sześciany lub ośmiościany, a także estetyczne grupy kryształów na skale macierzystej (matriksie). Okazy z klasycznych, historycznych lokalizacji europejskich mają dodatkową wartość. ## Popularne stanowiska Za klasyczne uchodzą okazy z Niemiec (np. St. Andreasberg w górach Harz) i Austrii (Schladming). Duże i dobrze uformowane kryształy, często o skomplikowanych formach, znajdowano w Kanadzie (Sudbury) oraz w słynnym zagłębiu kobaltowo-niklowym Bou Azzer w Maroku.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Zaleca się czyszczenie okazów wyłącznie na sucho, przy użyciu miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą, która może przyspieszyć procesy utleniania i matowienia powierzchni. ## Czego unikać Minerał zawiera arsen, dlatego jest toksyczny. Po każdym kontakcie z okazem należy dokładnie umyć ręce. Nie wolno dopuszczać do wdychania pyłu powstającego przy obróbce lub czyszczeniu. Należy chronić go przed wilgocią, wysoką temperaturą oraz wszelkimi chemikaliami, zwłaszcza kwasami, które mogą go uszkodzić. ## Przechowywanie Okazy gersdorffitu najlepiej przechowywać w suchym miejscu, w zamkniętych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby ograniczyć dostęp wilgoci i powietrza, co spowolni proces matowienia. Przechowywać poza zasięgiem dzieci i zwierząt.