Genthelvite

Wzór chemiczny: Be₃Zn²⁺₄(SiO₄)₃S²⁻

Gentehelwin to rzadki krzemian berylu i cynku z grupy helwinu, tworzący najczęściej szkliste, izometryczne kryształy o barwie od zielonej do żółtej.

## Charakterystyka Gentehelwin jest minerałem należącym do grupy helwinu, będącym krzemianem berylu i cynku. Tworzy kryształy o regularnej, izometrycznej budowie, najczęściej w formie czworościanów i dwunastościanów rombowych, często ze złożonymi modyfikacjami. Okazy mają zazwyczaj od kilku milimetrów do około centymetra, choć znane są większe kryształy. Powierzchnie kryształów bywają matowe lub pokryte nalotem, ale świeże przełamy ukazują silny, szklisty lub żywiczny połysk. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 6-6.5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo odpornym na zarysowania. Jego gęstość wynosi około 3.6-3.7 g/cm³. Jest kruchy, a jego przełam jest nierówny do muszlowego. Nie wykazuje łupliwości. Jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Gentehelwin występuje w różnych odcieniach zieleni - od szmaragdowej, przez żółtozieloną, po niemal bezbarwną. Spotykane są także kryształy żółte, czerwonobrązowe, a nawet różowe. Zmienność barw wynika z domieszek, głównie manganu zastępującego cynk. Tworzy ciągły szereg roztworów stałych z helwinem (bogatym w mangan) i danalitem (bogatym w żelazo). ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od nazwiska amerykańskiego chemika i mineraloga Fredericka Augustusa Gentha (1820-1893), który jako pierwszy analizował pokrewny danalit, oraz od jego podobieństwa do helwinu. Minerał został opisany po raz pierwszy w 1944 roku na podstawie materiału z West Cheyenne Canon w hrabstwie El Paso w Kolorado, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, gentehelwin jest przede wszystkim cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim. Nie ma znaczących zastosowań przemysłowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6-6.5
Barwa: Colourless, white, yellow, green, pink to red, darkens to brown and black on weathering
Połysk: Vitreous to resinous
Rysa: White
Gęstość: 3.44
Łupliwość: on {111} and {1<mi>_1</mi>1}
Przełam: Irregular/Uneven
Przezroczystość: Transparent,Translucent
Układ krystaliczny: Isometric

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną gentehelwinu jest jego regularna, izometryczna forma kryształów (najczęściej czworościany), szklisty do żywicznego połysk na świeżym przełamie oraz stosunkowo wysoka twardość. Charakterystyczne są również jego barwy - najczęściej zielonkawe i żółtawe. Występuje w specyficznym środowisku geologicznym, co również jest ważną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Gentehelwin można pomylić z innymi minerałami z grupy helwinu (helowinem i danalitem). Odróżnienie ich bez specjalistycznych analiz chemicznych jest praktycznie niemożliwe. Może przypominać również grossular (odmiana granatu), który jednak ma wyższą twardość (około 7-7.5) i zazwyczaj występuje w innych paragenezach. Od kwarcu odróżnia go forma kryształów i wyższa gęstość. ## Formy kryształów Gentehelwin krystalizuje w układzie regularnym, tworząc wyraźne, dobrze wykształcone kryształy. Dominującą formą jest czworościan, często w kombinacji z dwunastościanem rombowym i sześcianem. Kryształy mogą być pojedyncze, narosłe na skałę macierzystą, lub tworzyć niewielkie skupienia. Rzadziej występuje w formie skupień ziarnistych.

Środowisko występowania

## Geneza Gentehelwin jest minerałem magmowym i pegmatytowym. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji w granitowych i sjenitowych pegmatytach, zwłaszcza alkalicznych. Spotykany jest również w skarnach oraz w zmienionych ryolitach. Jego powstanie wiąże się z obecnością berylu, cynku i siarki w środowisku bogatym w krzemionkę. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami pegmatytowymi. Do jego typowych asocjacji należą: kwarc (zwłaszcza dymny), mikroklin, albit, fluoryt, topaz, cyrkon, willemit, franklinit oraz inne minerały z grupy helwinu. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje gentehelwinu znajdują się w USA, w tym w rejonie Pikes Peak w Kolorado (m.in. West Cheyenne Canon, St. Peters Dome). Znany jest również z Mont Saint-Hilaire w Quebecu (Kanada), gdzie znajdowano piękne, dobrze wykształcone kryształy. Inne godne uwagi stanowiska to kompleksy alkaliczne na Półwyspie Kolskim w Rosji, Ilimaussaq w Grenlandii oraz niektóre pegmatyty w Nigerii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi i nieuszkodzonymi kryształami o regularnej formie czworościanu. Wysoko oceniana jest intensywna, szmaragdowozielona lub żywo żółta barwa oraz dobra przezroczystość. Atrakcyjność okazu podnosi jego umiejscowienie na kontrastującej matrycy skalnej, na przykład na białym albicie lub kwarc dymnym. Wielkość kryształów ma również znaczenie - okazy przekraczające 1 cm są rzadkie i poszukiwane. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą okazy pochodzące z Mont Saint-Hilaire w Kanadzie, które słyną z doskonałej formy i atrakcyjnych barw. Klasyczne, choć często mniej efektowne, są okazy z hrabstwa El Paso w Kolorado, USA. Poszukiwane są również zielone kryształy z pegmatytów w Nigerii.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy gentehelwinu można bezpiecznie czyścić letnią wodą z dodatkiem łagodnego mydła i przy użyciu miękkiej szczoteczki. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą powodować pęknięcia w kruchych kryształach. Po umyciu należy go dokładnie spłukać, najlepiej wodą destylowaną, i pozostawić do całkowitego wyschnięcia. ## Czego unikać Gentehelwin jest wrażliwy na działanie silnych kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać gwałtownych zmian temperatury, które mogą prowadzić do powstawania wewnętrznych spękań. Długotrwała ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne nie jest zalecana, chociaż nie ma doniesień o jego płowieniu. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na podstawkach, aby uniknąć zarysowań i obtłuczeń od twardszych minerałów. Najlepiej eksponować go w zamkniętych gablotach, chroniąc przed kurzem i zanieczyszczeniami.