Geikielite
Wzór chemiczny: MgTi<sup>4+</sup>O<sub>3</sub>
Geikielit to tlenek magnezu i tytanu z grupy ilmenitu, znajdowany głównie jako czarne, zaokrąglone ziarna w zmetamorfizowanych skałach węglanowych.
Opis
## Charakterystyka Geikielit jest stosunkowo rzadkim minerałem z grupy ilmenitu, stanowiąc jego magnezowy odpowiednik. Tworzy roztwór stały z ilmenitem (FeTiO₃) i pirofanitem (MnTiO₃). Najczęściej występuje w postaci nieregularnych, anhedralnych ziaren wtopionych w skałę lub jako zaokrąglone otoczaki w osadach aluwialnych. Dobrze wykształcone kryształy są rzadkością i zwykle mają postać grubych, tabliczkowych romboedrów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się znaczną twardością wynoszącą 6 w skali Mohsa oraz dużą gęstością, wahającą się od 3.98 do 4.02 g/cm³. Połysk geikielitu jest metaliczny do diamentowego, a sam minerał jest nieprzezroczysty, choć bardzo cienkie odłamki mogą przeświecać. ## Barwy i odmiany Geikielit ma barwę czarną, brązowoczarną, a niekiedy wykazuje fioletowy lub niebieskawy odcień. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych. Jego barwa i właściwości mogą się nieznacznie zmieniać w zależności od zawartości żelaza i manganu, które zastępują magnez w jego strukturze. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1892 roku przez Fredericka Henry'ego Hatcha. Nazwa geikielit upamiętnia Sir Archibalda Geikiego (1835–1924), szkockiego geologa i dyrektora generalnego Brytyjskiej Służby Geologicznej. Za lokalizację typową uznaje się żwiry z kamieniami szlachetnymi na Sri Lance. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, geikielit nie ma zastosowania przemysłowego. Stanowi natomiast obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym minerałem kolekcjonerskim, poszukiwanym zwłaszcza przez wyspecjalizowanych zbieraczy.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechami ułatwiającymi identyfikację geikielitu są jego czarna barwa, metaliczny lub submetaliczny połysk, duża twardość (6) i wysoka gęstość. Ważnym wskaźnikiem jest środowisko występowania - zmetamorfizowane, bogate w magnez skały węglanowe (marmury) lub kimberlity. W odróżnieniu od magnetytu i niektórych ilmenitów, geikielit nie wykazuje magnetyzmu. ## Odróżnianie od podobnych Geikielit jest wizualnie niemal niemożliwy do odróżnienia od **ilmenitu**. Kluczowe różnice to nieco niższa gęstość geikielitu i brak właściwości magnetycznych, podczas gdy ilmenit jest często słabo magnetyczny. Ostateczne rozróżnienie wymaga analizy chemicznej. Od **spineli** (np. pleonastu) odróżnia go forma kryształów (trygonalna, a nie regularna) oraz brak idealnego, muszlowego przełamu. **Rutyl** ma zazwyczaj inne formy kryształów (słupowe, igiełkowe) i wyższą gęstość. ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie, zwykle romboedryczne lub grubo tabliczkowe. Najczęściej spotyka się go w formie nieregularnych ziaren, skupień ziarnistych lub jako zaokrąglone otoczaki w osadach rzecznych i plażowych.
Środowisko geologiczne
## Geneza Geikielit jest minerałem typowym dla skał, które przeszły metamorfizm kontaktowy w wysokiej temperaturze. Powstaje w bogatych w magnez, zanieczyszczonych skałach węglanowych, takich jak marmury dolomityczne. Jest również spotykany jako minerał pierwotny w kimberlitach, karbonatytach oraz niektórych skałach ultrazasadowych. W wyniku wietrzenia może gromadzić się w złożach okruchowych, takich jak aluwialne żwiry z kamieniami szlachetnymi. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z forsterytem, diopsydem, spinellem, klinohumitem, perowskitem, ilmenitem oraz rutylem. ## Lokalizacje Do najważniejszych stanowisk geikielitu należą historyczna lokalizacja typowa na Sri Lance (w żwirach rzecznych), zmetamorfizowane wapienie w Crestmore i Riverside w Kalifornii (USA), złoża w Val Malenco (Włochy) oraz liczne wystąpienia w kimberlitach w Rosji (Syberia) i Republice Południowej Afryki.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najwyżej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami, które są jednak ekstremalnie rzadkie. Duże znaczenie ma lokalizacja - okazy z klasycznych lub rzadkich stanowisk (np. Val Malenco) osiągają wyższe ceny. Większość materiału na rynku to masywne fragmenty lub otoczaki, których wartość jest znacznie niższa. Połysk i wielkość ziaren również wpływają na atrakcyjność okazu. ## Popularne stanowiska Za źródło najlepszych pod względem krystalograficznym okazów uważa się stanowisko w Val Malenco we Włoszech, skąd pochodzą niewielkie, ale dobrze uformowane kryształy. Historyczne znaczenie mają otoczaki ze Sri Lanki. Okazy z kimberlitów są ważne z naukowego punktu widzenia, ale rzadko atrakcyjne wizualnie.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Geikielit jest twardym i chemicznie odpornym minerałem. Do jego czyszczenia w zupełności wystarczy ciepła woda z dodatkiem łagodnego mydła oraz miękka szczoteczka. Można go bezpiecznie płukać pod bieżącą wodą. W przypadku okazów wrośniętych w matrycę należy zachować ostrożność, aby nie uszkodzić bardziej wrażliwych minerałów towarzyszących. ## Czego unikać Minerał jest stabilny i nie wykazuje wrażliwości na światło słoneczne, zmiany temperatury czy wilgoć. Jako tlenek jest bardzo odporny chemicznie, jednak jako ogólną zasadę należy unikać kontaktu z silnymi kwasami. ## Przechowywanie Okazy geikielitu można przechowywać w standardowych warunkach. Dzięki swojej twardości (6 w skali Mohsa) nie jest podatny na zarysowania przez większość pospolitych minerałów, jednak powinien być oddzielony od okazów twardszych, takich jak kwarc, topaz czy korund.