Geikielite

Wzór chemiczny: MgTi<sup>4+</sup>O<sub>3</sub>

Geikielit to tlenek magnezu i tytanu z grupy ilmenitu, znajdowany głównie jako czarne, zaokrąglone ziarna w zmetamorfizowanych skałach węglanowych.

## Charakterystyka Geikielit jest stosunkowo rzadkim minerałem z grupy ilmenitu, stanowiąc jego magnezowy odpowiednik. Tworzy roztwór stały z ilmenitem (FeTiO₃) i pirofanitem (MnTiO₃). Najczęściej występuje w postaci nieregularnych, anhedralnych ziaren wtopionych w skałę lub jako zaokrąglone otoczaki w osadach aluwialnych. Dobrze wykształcone kryształy są rzadkością i zwykle mają postać grubych, tabliczkowych romboedrów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się znaczną twardością wynoszącą 6 w skali Mohsa oraz dużą gęstością, wahającą się od 3.98 do 4.02 g/cm³. Połysk geikielitu jest metaliczny do diamentowego, a sam minerał jest nieprzezroczysty, choć bardzo cienkie odłamki mogą przeświecać. ## Barwy i odmiany Geikielit ma barwę czarną, brązowoczarną, a niekiedy wykazuje fioletowy lub niebieskawy odcień. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych. Jego barwa i właściwości mogą się nieznacznie zmieniać w zależności od zawartości żelaza i manganu, które zastępują magnez w jego strukturze. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1892 roku przez Fredericka Henry'ego Hatcha. Nazwa geikielit upamiętnia Sir Archibalda Geikiego (1835–1924), szkockiego geologa i dyrektora generalnego Brytyjskiej Służby Geologicznej. Za lokalizację typową uznaje się żwiry z kamieniami szlachetnymi na Sri Lance. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, geikielit nie ma zastosowania przemysłowego. Stanowi natomiast obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym minerałem kolekcjonerskim, poszukiwanym zwłaszcza przez wyspecjalizowanych zbieraczy.

Właściwości

Twardość Mohsa
6
Połysk
Adamantine to metallic
Rysa
Reddish-brown
Gęstość
3.98-4.02
Łupliwość
None
Przełam
Uneven to subconchoidal
Przezroczystość
Opaque, translucent in thin fragments
Układ krystaliczny
Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami ułatwiającymi identyfikację geikielitu są jego czarna barwa, metaliczny lub submetaliczny połysk, duża twardość (6) i wysoka gęstość. Ważnym wskaźnikiem jest środowisko występowania - zmetamorfizowane, bogate w magnez skały węglanowe (marmury) lub kimberlity. W odróżnieniu od magnetytu i niektórych ilmenitów, geikielit nie wykazuje magnetyzmu. ## Odróżnianie od podobnych Geikielit jest wizualnie niemal niemożliwy do odróżnienia od **ilmenitu**. Kluczowe różnice to nieco niższa gęstość geikielitu i brak właściwości magnetycznych, podczas gdy ilmenit jest często słabo magnetyczny. Ostateczne rozróżnienie wymaga analizy chemicznej. Od **spineli** (np. pleonastu) odróżnia go forma kryształów (trygonalna, a nie regularna) oraz brak idealnego, muszlowego przełamu. **Rutyl** ma zazwyczaj inne formy kryształów (słupowe, igiełkowe) i wyższą gęstość. ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie, zwykle romboedryczne lub grubo tabliczkowe. Najczęściej spotyka się go w formie nieregularnych ziaren, skupień ziarnistych lub jako zaokrąglone otoczaki w osadach rzecznych i plażowych.

Środowisko występowania

## Geneza Geikielit jest minerałem typowym dla skał, które przeszły metamorfizm kontaktowy w wysokiej temperaturze. Powstaje w bogatych w magnez, zanieczyszczonych skałach węglanowych, takich jak marmury dolomityczne. Jest również spotykany jako minerał pierwotny w kimberlitach, karbonatytach oraz niektórych skałach ultrazasadowych. W wyniku wietrzenia może gromadzić się w złożach okruchowych, takich jak aluwialne żwiry z kamieniami szlachetnymi. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z forsterytem, diopsydem, spinellem, klinohumitem, perowskitem, ilmenitem oraz rutylem. ## Lokalizacje Do najważniejszych stanowisk geikielitu należą historyczna lokalizacja typowa na Sri Lance (w żwirach rzecznych), zmetamorfizowane wapienie w Crestmore i Riverside w Kalifornii (USA), złoża w Val Malenco (Włochy) oraz liczne wystąpienia w kimberlitach w Rosji (Syberia) i Republice Południowej Afryki.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami, które są jednak ekstremalnie rzadkie. Duże znaczenie ma lokalizacja - okazy z klasycznych lub rzadkich stanowisk (np. Val Malenco) osiągają wyższe ceny. Większość materiału na rynku to masywne fragmenty lub otoczaki, których wartość jest znacznie niższa. Połysk i wielkość ziaren również wpływają na atrakcyjność okazu. ## Popularne stanowiska Za źródło najlepszych pod względem krystalograficznym okazów uważa się stanowisko w Val Malenco we Włoszech, skąd pochodzą niewielkie, ale dobrze uformowane kryształy. Historyczne znaczenie mają otoczaki ze Sri Lanki. Okazy z kimberlitów są ważne z naukowego punktu widzenia, ale rzadko atrakcyjne wizualnie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Geikielit jest twardym i chemicznie odpornym minerałem. Do jego czyszczenia w zupełności wystarczy ciepła woda z dodatkiem łagodnego mydła oraz miękka szczoteczka. Można go bezpiecznie płukać pod bieżącą wodą. W przypadku okazów wrośniętych w matrycę należy zachować ostrożność, aby nie uszkodzić bardziej wrażliwych minerałów towarzyszących. ## Czego unikać Minerał jest stabilny i nie wykazuje wrażliwości na światło słoneczne, zmiany temperatury czy wilgoć. Jako tlenek jest bardzo odporny chemicznie, jednak jako ogólną zasadę należy unikać kontaktu z silnymi kwasami. ## Przechowywanie Okazy geikielitu można przechowywać w standardowych warunkach. Dzięki swojej twardości (6 w skali Mohsa) nie jest podatny na zarysowania przez większość pospolitych minerałów, jednak powinien być oddzielony od okazów twardszych, takich jak kwarc, topaz czy korund.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej