Gearksutite

Wzór chemiczny: CaAlF<sub>₄</sub>(OH)·H<sub>₂</sub>O

Gearksutyt to uwodniony fluorek wapnia i glinu, występujący najczęściej w formie ziemistych, białych mas i nalotów.

## Charakterystyka Gearksutyt jest minerałem z grupy halogenków, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony fluorek wapnia i glinu. Najczęściej tworzy skupienia ziemiste, zbite lub proszkowe, przypominające wyglądem kredę lub glinę. Rzadko obserwuje się go w postaci niewielkich, igiełkowych lub listewkowych kryształów tworzących promieniste agregaty lub naloty w szczelinach skalnych. Jest minerałem miękkim i lekkim. ## Właściwości fizyczne Jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 2, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma matowy lub ziemisty połysk, a w rzadkich, włóknistych odmianach może wykazywać połysk jedwabisty. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. Gęstość minerału waha się w przedziale 2,73-2,77 g/cm³. ## Barwy i odmiany Gearksutyt jest zazwyczaj biały, śnieżnobiały lub szarobiały. Nie tworzy odmian barwnych ani nie posiada odrębnych nazw handlowych. Jego kolor jest stały i wynika bezpośrednio ze składu chemicznego. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1863 roku. Jego nazwa pochodzi od greckiego słowa *ge* (γη) oznaczającego "ziemię" oraz dawnej nazwy minerału chiolitu - "arksutytu". Nazwa nawiązuje do jego typowego, ziemistego wyglądu oraz częstego współwystępowania z innymi fluorkami w rejonie Arksut Fjord na Grenlandii, chociaż lokalizacją typową jest złoże kriolitu w Ivittuut. ## Zastosowania Gearksutyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów rzadkich minerałów oraz instytucji naukowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2
Barwa: white, pale rose, colourless (including in transmitted light)
Połysk: Dull, earthy
Rysa: white
Gęstość: 2.768
Łupliwość: On <mi>{1_10}</mi>.
Przełam: Uneven to earthy
Przezroczystość: Transparent,Opaque
Układ krystaliczny: Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Gearksutyt najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznym wyglądzie - białych, ziemistych lub kredopodobnych masach. Kluczowe cechy diagnostyczne to bardzo niska twardość (około 2 w skali Mohsa), biała rysa oraz specyficzne środowisko występowania, czyli strefy utleniania złóż kriolitu. W dotyku często przypomina glinę. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi białymi minerałami o ziemistym pokroju, takimi jak kaolinit, gibbsyt czy allofany. Od kaolinitu odróżnia go geneza i minerały towarzyszące (rzadkie fluorki). W przeciwieństwie do minerałów ilastych, gearksutyt nie jest plastyczny po zmieszaniu z wodą. Reakcja z kwasami może pomóc w odróżnieniu od niektórych węglanów, jednak testy chemiczne nie są zalecane ze względu na możliwość uszkodzenia próbki. ## Formy kryształów Zdecydowana większość okazów ma postać zbitych, ziemistych lub proszkowych agregatów. Dobrze wykształcone kryształy są niezwykle rzadkie i mają postać mikroskopijnych, igiełkowych lub cienkotabliczkowych form, często zebranych w promieniste lub splątane skupienia w niewielkich pustkach skalnych.

Środowisko występowania

## Geneza Gearksutyt jest minerałem wtórnym. Powstaje w wyniku hydrotermalnego przeobrażenia lub wietrzenia innych minerałów bogatych w glin i fluor, przede wszystkim kriolitu. Najczęściej spotykany jest w pegmatytach nefelinowo-sodalitowych, gdzie wypełnia szczeliny i kawerny. Może również tworzyć się w niskotemperaturowych żyłach hydrotermalnych oraz jako spoiwo w niektórych piaskowcach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten typowo współwystępuje z innymi, często rzadkimi fluorkami. Do jego najczęstszych asocjacji należą: kriolit, pachnolit, thomsenolit, ralstonit, prosopit, chiolit, fluoryt oraz kwarc. ## Lokalizacje Najważniejszym i historycznym miejscem występowania gearksutytu jest unikatowe złoże kriolitu w Ivittuut na Grenlandii (lokalizacja typowa). Inne znane stanowiska to rejon Pikes Peak w Kolorado (USA), gdzie tworzy drobne kryształy, a także Góry Ilmeńskie na Uralu (Rosja) i niektóre lokalizacje w Kazachstanie i we Włoszech.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów gearksutytu ocenia się przede wszystkim na podstawie formy jego występowania. Najniżej cenione są bezpostaciowe, ziemiste masy. Znacznie wyżej wycenia się okazy z widocznymi, nawet mikroskopijnymi, promienistymi agregatami krystalicznymi. Najbardziej pożądane są próbki, na których gearksutyt tworzy dobrze zdefiniowane naloty lub wypełnienia w towarzystwie innych rzadkich fluorków z klasycznych lokalizacji, takich jak Ivittuut czy Pikes Peak. ## Popularne stanowiska Klasyczne, historyczne okazy pochodzą ze zlikwidowanej kopalni w Ivittuut na Grenlandii. Współcześnie na rynku kolekcjonerskim pojawiają się głównie próbki z Kolorado w USA, cenione za obecność mikrokryształów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy gearksutytu są bardzo delikatne i miękkie. Do usuwania kurzu najlepiej używać miękkiego, suchego pędzelka. Należy unikać czyszczenia na mokro, ponieważ jego porowate, ziemiste skupienia mogą absorbować wodę, co prowadzi do ich rozpadu. Myjki ultradźwiękowe są bezwzględnie zakazane. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na wodę, wysoką temperaturę (ryzyko dehydratacji) oraz wszelkie chemikalia, zwłaszcza kwasy. Ze względu na niską twardość jest podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. Należy chronić go przed upadkami i kontaktem z twardszymi minerałami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, zamykanych pudełkach lub klaserach, aby chronić je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami. Ekspozycja powinna odbywać się w stabilnych warunkach, z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.