Gaylussite
Wzór chemiczny: Na<sub>2</sub>Ca(CO<sub>3</sub>)<sub>2</sub>·5H<sub>2</sub>O
Gaylussyt to uwodniony węglan sodu i wapnia, tworzący charakterystyczne, klinowate kryształy w zasolonych jeziorach i osadach ewaporatowych.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 2.5-3
- Połysk
- Vitreous
- Rysa
- White
- Gęstość
- 1.99
- Łupliwość
- Perfect on {001}, distinct on {110}
- Przełam
- Conchoidal
- Przezroczystość
- Transparent to Translucent
- Układ krystaliczny
- Monoclinic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną gaylussytu jest jego charakterystyczny, ostrokrawędzisty, klinowaty kształt kryształów. Niska twardość (daje się zarysować miedziakiem) i gęstość również są pomocne. Gwałtownie reaguje z kwasem solnym, co jest typowe dla węglanów. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi ewaporatami, takimi jak trona, termonatryt czy pirssonit. Pirssonit ma podobny skład, ale krystalizuje w układzie rombowym i ma inne kształty kryształów. Trona i termonatryt są od niego bardziej miękkie. Weryfikacja wymaga często analizy chemicznej lub krystalograficznej. ## Formy kryształów Kryształy są jednoskośne, często o pokroju pseudo-rombowym, spłaszczone, klinowate lub w formie ostrych bipiramid. Często występują jako pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy narosłe lub wrośnięte w miękkim osadzie.
Środowisko występowania
## Geneza Gaylussyt jest minerałem pochodzenia ewaporatowego. Powstaje w wyniku wytrącania z wód słonych, alkalicznych jezior (tzw. jezior sodowych) w suchym, pustynnym klimacie. Krystalizuje bezpośrednio z roztworu lub w osadach dennych bogatych w sód i węglany. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami ewaporatowymi, takimi jak trona, termonatryt, pirssonit, northupit, a także z kalcytem, dolomitem i minerałami ilastymi. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje dla tego minerału to słone jeziora. Znakomite okazy pochodzą z Deep Spring Lake i Searles Lake w Kalifornii (USA) oraz z Lake Amboseli w Kenii. Występuje także w Lagunillas w Wenezueli (miejsce odkrycia), w dolinie Wadi El Natrun w Egipcie, a także w słonych jeziorach w Mongolii i Chinach.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są duże, ostre, przezroczyste i dobrze wykształcone kryształy o szklistym połysku. Okazy z klasycznych lokalizacji, takich jak Deep Spring Lake, są szczególnie poszukiwane. Ważna jest również kompletność kryształu, brak uszkodzeń i naturalne, nieczyszczone powierzchnie. Atrakcyjność podnoszą asocjacje z innymi rzadkimi ewaporatami. ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze okazy, uznawane za najlepsze na świecie, pochodzą z Deep Spring Lake w hrabstwie Inyo w Kalifornii, USA. Cenione są również kryształy z Searles Lake (Kalifornia) oraz z jeziora Amboseli w Kenii, które dostarczyło dużych, choć często mniej przejrzystych kryształów.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy gaylussytu należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą, zwłaszcza ciepłą, powoduje jego rozpuszczenie. Należy unikać myjek ultradźwiękowych i czyszczenia parowego. ## Czego unikać Minerał jest bardzo wrażliwy na wilgoć i zmiany temperatury. Podgrzanie powoduje utratę wody krystalizacyjnej i jego rozpad. Należy chronić go przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych, które mogą go ogrzać. Jest także wrażliwy na kwasy, z którymi gwałtownie reaguje, wydzielając dwutlenek węgla. ## Przechowywanie Gaylussyt wymaga przechowywania w stabilnych warunkach, w suchym otoczeniu. Najlepiej trzymać go w zamkniętych, szczelnych pojemnikach (np. typu "membrane box") lub w szafkach z pochłaniaczem wilgoci, aby zapobiec jego powolnemu rozkładowi. Należy go izolować od okazów, które mogą uwalniać wilgoć.