Gatelite-(Ce)

Wzór chemiczny: (Ca,Ce<sup>3+</sup>)<sub>4</sub>(Al,Mg,Fe<sup>2+</sup>)<sub>4</sub>(Si<sub>2</sub>O<sub>7</sub>)(SiO<sub>4</sub>)<sub>3</sub>(O,F,OH)<sub>3</sub>

Gatelit-(Ce) to rzadki minerał z nadgrupy epidotu, cechujący się złożonym składem chemicznym z cerem i występowaniem w postaci brązowych, promienistych agregatów.

## Charakterystyka Gatelit-(Ce) jest złożonym krzemianem należącym do nadgrupy epidotu i serii dollaseitu. Tworzy wydłużone, pryzmatyczne kryształy, które najczęściej występują w formie promienistych lub wachlarzowatych agregatów. Jego typowy wygląd to skupienia igiełkowych kryształów o barwie od brązowej do czerwonobrązowej, osadzone na skale macierzystej. Rzadko spotyka się pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 6.5-7 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo odpornym na zarysowania. Połysk jest szklisty, na niektórych powierzchniach przechodzący w żywiczny. Jest minerałem przeświecającym, a w grubszych fragmentach nieprzezroczystym. Jego gęstość jest stosunkowo wysoka i wynosi około 4.16 g/cm³. ## Barwy i odmiany Dominuje barwa brązowa w różnych odcieniach, od jasnobrązowej po ciemną, czerwonobrązową. Nie są znane żadne jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje francuskiego kolekcjonera minerałów Michela Gatela (ur. 1943), który znalazł pierwsze okazy. Człon "- (Ce)" w nazwie (zgodnie z klasyfikacją Levinsona) wskazuje na dominację ceru wśród pierwiastków ziem rzadkich w jego składzie chemicznym. Gatelit-(Ce) został oficjalnie uznany jako nowy gatunek minerału przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2001 roku. Miejscem typowym jest kamieniołom talku Trimouns w Luzenac we Francji. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, gatelit-(Ce) nie ma żadnych zastosowań przemysłowych. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem w zaawansowanych kolekcjach systematycznych.

Właściwości

Twardość Mohsa
6.5-7
Połysk
Vitreous
Rysa
Light brown
Gęstość
4.16
Łupliwość
Good on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami charakterystycznymi gatelitu-(Ce) są jego brązowa barwa, promienisty pokrój agregatów oraz stosunkowo wysoka twardość. Występowanie w specyficznym środowisku geologicznym - w łupkach talkowo-chlorytowych - jest również ważną wskazówką. Ostateczna identyfikacja wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS), ze względu na podobieństwo do innych minerałów z jego grupy. ## Odróżnianie od podobnych Gatelit-(Ce) może być mylony z innymi minerałami z nadgrupy epidotu bogatymi w pierwiastki ziem rzadkich, takimi jak allanit-(Ce) czy inne minerały z serii dollaseitu. Allanit-(Ce) jest zazwyczaj czarny i bardziej masywny. Pokrojem może przypominać niektóre turmaliny (np. drawit), które jednak mają inny przekrój poprzeczny kryształów (trygonalny) i często wykazują silniejszy pleochroizm. ## Formy kryształów Kryształy są jednoskośne, o pokroju pryzmatycznym, często silnie wydłużone i igiełkowe. Prawie zawsze tworzą agregaty o budowie promienistej, wachlarzowatej lub snopkowej, rozchodzące się z jednego centrum krystalizacji.

Środowisko występowania

## Geneza Gatelit-(Ce) powstaje w wyniku procesów metamorficznych lub hydrotermalnych w specyficznym środowisku chemicznym. W lokalizacji typowej (Trimouns) występuje w pustkach w obrębie soczew dolomitowych, znajdujących się w obrębie zmetamorfizowanych łupków talkowo-chlorytowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z talkiem, chlorytem (klinoklorem), dolomitem, flogopitem, tytanitem, allanitem-(Ce) oraz kwarcem. ## Lokalizacje Najważniejszym i najbardziej znanym na świecie miejscem występowania gatelitu-(Ce) jest kamieniołom talku Trimouns, niedaleko Luzenac w departamencie Ariège we Francji. Jest to jego lokalizacja typowa, skąd pochodzą najlepsze okazy. Notowany był również w marmurach w rejonie Alp Apuańskich we Włoszech.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy gatelitu-(Ce) to te, które prezentują dobrze zdefiniowane, promieniste agregaty o intensywnej, brązowej barwie. Atrakcyjność wizualną podnosi kontrast z jasną skałą macierzystą, np. białym dolomitem. Ważna jest również wielkość agregatów oraz brak uszkodzeń delikatnych, igiełkowych kryształów. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów o znaczeniu kolekcjonerskim jest kamieniołom Trimouns we Francji. Okazy z tej lokalizacji są standardem dla tego minerału i najbardziej pożądanymi przez kolekcjonerów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy gatelitu-(Ce) można czyścić za pomocą miękkiej szczoteczki i wody destylowanej. Należy unikać silnego szorowania, aby nie uszkodzić delikatnych, igiełkowych kryształów. Nie zaleca się stosowania myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pękanie kryształów wzdłuż płaszczyzn łupliwości. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na działanie silnych kwasów. Należy go chronić przed gwałtownymi zmianami temperatury oraz długotrwałą ekspozycją na bezpośrednie światło słoneczne, chociaż nie ma doniesień o jego płowieniu. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na kruchość promienistych agregatów, należy unikać umieszczania na nich innych minerałów.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej