Gatedalite
Wzór chemiczny: Zr<sup>4+</sup>Mn<sup>2+</sup><sub>2</sub>Mn<sup>3+</sup><sub>4</sub>SiO<sub>12</sub>
Gatedalit to niezwykle rzadki, czarny minerał z grupy braunitu, znany wyłącznie z jednej lokalizacji w Szwecji.
Opis
## Charakterystyka Gatedalit jest minerałem z grupy braunitu, krzemianem cyrkonu i manganu o wzorze ZrMn²⁺₂Mn³⁺₄SiO₁₂. Występuje w postaci bardzo małych, anhedralnych (nieforemnych) ziaren o wielkości do 0,2 mm. Jest czarny i nieprzezroczysty, o półmetalicznym połysku. Zazwyczaj jest silnie zrośnięty z innymi minerałami manganu, tworząc drobnoziarniste skupienia. ## Właściwości fizyczne Twardość w skali Mohsa wynosi około 6.5. Minerał charakteryzuje się półmetalicznym połyskiem i jest nieprzezroczysty. Gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 4.83 g/cm³. ## Barwy i odmiany Znany jest wyłącznie w kolorze czarnym. Nie wyróżniono żadnych odmian. ## Historia i nazwa Minerał został zatwierdzony przez IMA w 2010 roku. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia - złoża żelaza i manganu Gatedalen w regionie Jämtland w Szwecji. Został opisany przez szwedzkiego mineraloga Dana Holtstama i jego współpracowników w 2011 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i występowanie w postaci mikroskopijnych ziaren, gatedalit nie ma żadnego zastosowania praktycznego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego w ramach zbiorów systematycznych.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja gatedalitu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS) i dyfrakcja rentgenowska (XRD). W próbce makroskopowej jest nierozróżnialny od innych czarnych tlenków manganu. Cechami charakterystycznymi w badaniach laboratoryjnych są: czarna barwa, półmetaliczny połysk, wysoka twardość oraz unikalny skład chemiczny z obecnością cyrkonu. ## Odróżnianie od podobnych Może być łatwo pomylony z braunitem, hollandytem i hematytem, z którymi współwystępuje. Braunitem jest bardzo podobny wizualnie, ale nie zawiera cyrkonu. Odróżnienie od tych minerałów w warunkach polowych lub na podstawie cech wizualnych jest niewykonalne. ## Formy kryształów Występuje wyłącznie w formie anhedralnych, nieregularnych ziaren o rozmiarach submilimetrowych, najczęściej wrosłych w matrycę skalną lub inne minerały.
Środowisko geologiczne
## Geneza Gatedalit powstaje w warunkach hydrotermalnych. Został znaleziony w szczelinach mineralnych przecinających ordowickie wapienie. Jego powstanie jest związane z niskotemperaturową metamorfizacją lub procesami hydrotermalnymi, które doprowadziły do koncentracji manganu i żelaza. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z braunitem, hematytem, hollandytem, kalcytem i kwarcem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania na świecie jest jego lokalizacja typowa: złoże Fe-Mn Gatedalen, Brunflo, Östersund, Jämtland, Szwecja.
Rzadkość
Ekstremalnie rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości W przypadku tak rzadkiego mikrominerału, głównym kryterium wartości jest potwierdzenie jego tożsamości przez analizę chemiczną. Atrakcyjność okazu podnosi bogactwo (ilość i wielkość ziaren gatedalitu na próbce) oraz czytelne asocjacje z innymi minerałami. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest lokalizacja typowa w Szwecji. Materiał z tego miejsca jest ekstremalnie trudny do zdobycia.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy z gatedalitem to zazwyczaj mikrominerały. Czyszczenie, jeśli w ogóle konieczne, powinno ograniczać się do delikatnego usunięcia kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub gruszki fotograficznej. Należy unikać wody i jakichkolwiek środków chemicznych. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych, silnych kwasów i zasad oraz gwałtownych zmian temperatury. Minerał jest stabilny w normalnych warunkach, ale jego reakcja na chemikalia nie jest w pełni zbadana. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach pokojowych, z dala od kurzu i wilgoci. Najlepszym sposobem przechowywania są pudełka typu "micromount", które chronią delikatne próbki przed uszkodzeniami mechanicznymi.