Gasparite-(La)
Wzór chemiczny: La<sup>3+</sup>(As<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>)
Gasparyt-(La) to rzadki arsenian lantanu, tworzący czerwonobrązowe naskorupienia i drobne kryształy w utworach hydrotermalnych.
Opis
## Charakterystyka Gasparyt-(La) jest arsenianem lantanu, należącym do grupy monacytu. Występuje najczęściej w formie ziemistych lub proszkowych skupień, a także naskorupień pokrywających inne minerały. Rzadko tworzy niewielkie, niedoskonale wykształcone kryształy o pokroju tabliczkowym lub równowymiarowym. Jego wygląd jest zazwyczaj niepozorny, a okazy makroskopowe należą do rzadkości. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 5 w skali Mohsa. Ma połysk żywiczny do subdiamentowego, bywa też matowy w skupieniach ziemistych. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. Jego gęstość jest znaczna i wynosi 5,63 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających pierwiastki ziem rzadkich. ## Barwy i odmiany Przyjmuje barwy od czerwonobrązowej i różowawej do żółtobrązowej. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, zatwierdzona w 1987 roku, pochodzi od nazwiska Gaspare "Gaspar" Bonanno, sycylijskiego kolekcjonera i handlarza minerałów, który dostarczył pierwsze próbki do badań. Człon -(La) wskazuje na dominację lantanu w składzie chemicznym, odróżniając go od innych minerałów z tej serii. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i występowanie w niewielkich ilościach, gasparyt-(La) nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechami pomocnymi w identyfikacji gasparytu-(La) są jego charakterystyczna czerwonobrązowa barwa, żywiczny połysk, wysoka gęstość oraz specyficzne środowisko występowania. Twardość wynosząca około 5 w skali Mohsa również jest istotną wskazówką. Często występuje w formie naskorupień, co utrudnia identyfikację bez specjalistycznego sprzętu. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi arsenianami pierwiastków ziem rzadkich, takimi jak czernowit-(Y) czy agardyt, a także z innymi minerałami wtórnymi o podobnej barwie, np. goethytem. Od goethytu odróżnia go jaśniejsza rysa i wyższa twardość. Pewne rozróżnienie od innych arsenianów REE jest zazwyczaj możliwe dopiero przy użyciu metod analitycznych, takich jak spektroskopia EDS. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy naskorupienia, naloty oraz skupienia ziemiste i proszkowe. Bardzo rzadko spotykane są drobne, tabliczkowe lub pseudooktaedryczne kryształy, zwykle o niedoskonałych ścianach.
Środowisko geologiczne
## Geneza Gasparyt-(La) jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż hydrotermalnych oraz w przeobrażonych skałach bogatych w pierwiastki ziem rzadkich. Tworzy się w wyniku przemian pierwotnych minerałów REE (takich jak allanit czy monacyt) w środowisku zasobnym w arsen. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi minerałami arsenianowymi i zawierającymi pierwiastki ziem rzadkie. Do jego najczęstszych asocjacji należą czernowit-(Y), wakefieldyt-(Ce), agardyt, allanit-(Ce), hematyt oraz kwarc. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska tego minerału na świecie to Bivongi w Kalabrii (Włochy), gdzie został odkryty. Znany jest również z kilku miejsc w kantonie Gryzonia (Szwajcaria), a także z kopalni Clara w Schwarzwaldzie (Niemcy), słynącej z występowania rzadkich minerałów.
Rzadkość
Rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z widocznymi, choćby niewielkimi, dobrze wykształconymi kryształami. Wysoko oceniana jest intensywna, czerwonobrązowa barwa oraz umiejscowienie na kontrastującym podłożu. Dużą wartość dodaje współwystępowanie z innymi rzadkimi minerałami, co tworzy atrakcyjne okazy asocjacyjne. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z kopalni Clara w Niemczech oraz ze stanowisk w Alpach Szwajcarskich są, obok materiału z lokalizacji typowej we Włoszech, najbardziej poszukiwane przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy gasparytu-(La) należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej na sucho przy użyciu miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie konieczności dopuszczalne jest krótkie mycie w wodzie destylowanej, jednak należy unikać długotrwałego moczenia. Po czyszczeniu na mokro okaz trzeba natychmiast dokładnie osuszyć. ## Czego unikać Minerał zawiera arsen, dlatego należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie. Należy chronić go przed kontaktem z kwasami i innymi chemikaliami. Nie powinien być poddawany działaniu ultradźwięków ani wysokich temperatur. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Ze względu na zawartość arsenu, warto przechowywać go w oznaczonym pojemniku, z dala od dzieci i zwierząt.