Garpenbergite

Wzór chemiczny: Mn²⁺₆As⁵⁺Sb⁵⁺O₁₀(OH)₂

Garpenbergit to bardzo rzadki arsenian i antymonian manganu, tworzący drobne, heksagonalne kryształy o czerwonobrązowej barwie.

## Charakterystyka Garpenbergit jest niezwykle rzadkim minerałem z grupy arsenianów i antymonianów. Występuje w postaci bardzo małych, heksagonalnych, tabliczkowych lub płytkowych kryształów, rzadko przekraczających 0.2 mm. Tworzy także rozetowe agregaty. Jego najbardziej charakterystyczną cechą wizualną jest czerwonobrązowa do pomarańczowobrązowej barwy i szklisty połysk. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się szklistym połyskiem i jest przezroczysty. Jego twardość w skali Mohsa wynosi 3, co czyni go stosunkowo miękkim. Gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi około 4.45 g/cm³. ## Barwy i odmiany Garpenbergit występuje w jednolitych barwach, od czerwonobrązowej do pomarańczowobrązowej. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od jego lokalizacji typowej - historycznego obszaru górniczego Garpenberg w regionie Dalarna w Szwecji. Został on zatwierdzony jako nowy minerał przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2010 roku (numer 2010-014). Opisany został przez D. Holta, U. Håléniusa i F. Bairda. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, garpenbergit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy rzadkich minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa: 5
Barwa: Blackish to greyish brown
Połysk: Vitreous
Rysa: Light brown
Gęstość: 4.47
Łupliwość: On {010}
Przełam: Irregular/Uneven,Sub-Conchoidal
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Rozpoznanie garpenbergitu w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwe ze względu na jego mikroskopijne rozmiary i występowanie. Identyfikacja wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak spektroskopia Ramana, mikrosonda elektronowa (EDS/WDS) i dyfrakcja rentgenowska (XRD). Wstępną wskazówką może być czerwonobrązowa barwa, heksagonalny zarys kryształów i współwystępowanie z innymi rzadkimi minerałami z Garpenberg. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi drobnokrystalicznymi, czerwonymi lub brązowymi minerałami wtórnymi. Od magnussonitu, z którym często współwystępuje, odróżnia go heksagonalna forma kryształów (magnussonit jest regularny). Ostateczne odróżnienie od innych arsenianów manganu, jak filipstadyt czy katoptrit, wymaga analizy chemicznej. ## Formy kryształów Garpenbergit tworzy cienkie, tabliczkowe lub płytkowe kryształy o heksagonalnym zarysie. Często występują one w formie rozetowych lub promienistych agregatów.

Środowisko występowania

## Geneza Garpenbergit jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku procesów metamorficznych w obrębie zmetamorfizowanych, warstwowych złóż rud żelaza i manganu. Występuje w skarnach i marmurach dolomitowych, które zostały poddane działaniu procesów hydrotermalnych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi rzadkimi minerałami, typowymi dla tej lokalizacji. Najczęściej towarzyszą mu: magnussonit, filipstadyt, katoptryt, tefroit, hausmanit, dolomit, flogopit i gabrielsonit. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania garpenbergitu na świecie jest jego lokalizacja typowa: kopalnia Garpenberg Norra (North), położona w gminie Hedemora, w regionie Dalarna w Szwecji.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów garpenbergitu ocenia się przede wszystkim na podstawie bogactwa i widoczności kryształów na matrycy skalnej. Najbardziej cenione są okazy z licznymi, dobrze wykształconymi, choć wciąż mikroskopijnymi, rozetowymi agregatami o intensywnej, czerwonobrązowej barwie. Ważny jest również kontrast z otaczającymi minerałami, zwłaszcza z białym dolomitem. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów garpenbergitu jest kopalnia Garpenberg Norra w Szwecji. Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim materiały pochodzą z tego jednego miejsca.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy z garpenbergitem należy traktować z najwyższą ostrożnością. Ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów, czyszczenie mechaniczne jest niewskazane. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza (z bezpiecznej odległości) do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami. ## Czego unikać Należy unikać ultradźwiękowych myjek, kwasów, detergentów oraz nagłych zmian temperatury. Minerał jest miękki i kruchy, więc należy chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, w zamykanym pudełku typu "micromount", aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Najlepiej trzymać je z dala od bezpośredniego światła słonecznego i wilgoci.